صفات وى و هر فعلى از افعال وى به جزوى و عضوى مخصوص نباشد « 1 » از جهت آنكه جزو و عضو « 2 » نباشد « 3 » و روى و پشت و يمين و يسار و سر و پاى نبود « 4 » .
چون اين مقدمهء ديگر « 5 » معلوم كردى ، اكنون بدان كه روح انسانى حى و عالم و سميع و بصير و متكلم است [ 231 ب ] و صفات او به صفات قالب و افعال او به افعال قالب « 6 » نماند از جهت آنكه قالب « 7 » از يك موضع مىشنود و از موضع « 8 » ديگر مىبيند و از « 9 » موضع ديگر مىگويد . و در جمله « 10 » صفات همچنين مىدان زيرا كه صفات و افعال قالب ، به آلت و جارحه « 11 » است . و روح انسانى را كه « 12 » حى مىگويى « 13 » هم حيات است و اگر سميع « 14 » گويى هم سميع « 15 » است و اگر بصير « 16 » گويى هم بصير « 17 » است و اگر متكلم گويى هم متكلم « 18 » است و اگر « 19 » عالم گويى هم عالم « 20 » است . و « 21 » در جمله صفات همچنين مىدان ، زيرا كه صفات و افعال روح انسانى به آلت و جارحه « 22 » نيست . مقامات مشايخ طريقت و درجات علماى شريعت در معرفت روح انسانى تا بدين جا بيش نيست . پس به قدر آنكه معرفت روح انسانى دارند 61 « 23 » ، معرفت « 24 » پروردگار خود هم دارند .
چون حقيقت انسان را دانستى ، اكنون « 25 » بدان كه كمال انسان به چهار چيز است :
به عقل « 26 » و علم و عمل و اخلاص « 27 » . و فضل آدميان بر يكديگر به يكى از اين چهار است .
هامش
( 1 ) . كد ، كب : - و هر چيز كه مركب نباشد . . . به جز وى و عضوى مخصوص نباشد .
( 2 ) . كد ، كب : + كه .
( 3 ) . كد ، كب : باشد .
( 4 ) . كد ، كب : بود .
( 5 ) . كب : - ديگر ، + را .
( 6 ) . كد ، كب : - و افعال او به افعال قالب .
( 7 ) . اساس : - و افعال او . . . از جهت آنكه قالب .
( 8 ) . مت : موضعى
( 9 ) . كد ، كب : + يك .
( 10 ) . كب : - جمله .
( 11 ) . اساس : آلت خارجه .
( 12 ) . مت ، كد : اگر .
( 13 ) . مت : گويى .
( 14 ) . مت ، كد ، كب : سمع .
( 15 ) . مت ، كد ، كب : سميع .
( 16 ) . مت ، كد ، كب : بصر
( 17 ) . مت ، كد ، كب : بصر .
( 18 ) . مت ، كد ، كب : كلام .
( 19 ) . كد : - اگر .
( 20 ) . كد ، كب : علم .
( 21 ) . كد : - و .
( 22 ) . اساس : آلت خارج ، كد ، كب : آلت جارحه .
( 23 ) . كب : دارد .
( 24 ) . كد : - معرفت .
( 25 ) . كب : - اكنون .
( 26 ) . كد : فعل ، كب : فضل .
( 27 ) . كد ، كب : اخلاق .