كه پيش از آن ، در فلسفه و كلام مطرح مىشد .
يكى از عوامل مهم ايجاد اين دگرگونى ، نزديكى تصوّف با تفكّر شيعى بود چنانكه بعد از آن ديدگاههاى شيعه بيش از گذشته در عرفان ، تأثير گذاشت . با اين دگرگونى مطالب عرفانى بيشتر بر محور توجّه به باطن و تأويل و با نظم فلسفى بيان شد و آثار عرفانى از محدودهء بيان مراحل سير و سلوك و اقوال مشايخ بيرون آمد و به طرح و تشريح مباحثى چون وجود ، ذات و صفات حق تعالى ، معاد ، ولايت و نبوّت و . . . پرداخت . گرچه برخى سنگينى اين تحوّل را به تمامى بر دوش محيى الدين بن عربى ( متوفى 638 ه . ) عارف بزرگ اسلامى قرار مىدهند ، اما طبيعى است كه در ايجاد اين تحوّل عوامل زيادى نقش داشت و افراد زيادى سهيم بودند كه گاه ديدگاههاى آنان با آراى ابن عربى متفاوت بود .
از جمله عارفانى كه در معرض اين تحوّل پرورش يافت و خود بر اين دگرگونى تأثير گذاشت عزيز بن محمّد نسفى عارف قرن هفتم هجرى است .
آثار او از مهمترين منابعى است كه مىتواند چگونگى و ميزان اين تحوّل را روشن سازد . وى در كتابها و رسالههاى متعدّدى كه از خود بر جاى گذاشته ، ديدگاههايش را دربارهء مباحثى چون هستى و ابعاد مختلف آن ، انسان ، نبوّت و ولايت ، جبر و اختيار ، معاد و . . . تبيين كرده است . ازاينروى تحليل آثار و معرّفى ديدگاههاى او براى آشنايى با عرفان قرن هفتم و پس از آن اهميّت بسيار دارد . علاوه بر اين ، آثار وى از جهت نگارش ، شيوهء بيان مطالب و برخورد با آراى متفاوت و متعارض و داورى دربارهء آنها نسبت به ديگر متون عرفانى امتيازهاى فراوانى دارد كه تأمّل در آثار او را ضرورى مىسازد .
منظور از انجام اين تحقيق دستيابى به دو هدف بود : يكى بررسى و تحليل آثار نسفى و معرّفى ديدگاههاى عرفانى او و ديگر تصحيح يكى از آثار مهم و باارزش وى به نام « بيان التنزيل » . به همين سبب اين كتاب به دو بخش
بيان التنزيل ( فارسى ) — صفحة نسفى و بيان التنزيل و پيشگفتار 20
مساهمون: عزيز الدين النسفي
صنسفى و بيان التنزيل و پيشگفتار ٢٠