است بدليل لفظى و معنوى فامّا دليل لفظى جملهء آتيه است كه مىگويد و لا جائز ان لا ينسحب الخ و امّا دليل معنوى از دقت در عبارت پيدا است )
لاشتراك الزّانى و الزّانية في القبح و هذا لانّ الزّاني و ان كان اعقل و لكن فعل الزّانية وقع سعيا فى تحصيل فعل الزّانى مع انّ لذة فعل الزّانى راجع الى الزّانية پس از ان عدم وقوع تغريب را بدين نحو استدلال و بيان مىكند كه وجوب تغريب از دو حال خارج نيست يا منسحب بسوى زانيه هم مىشود يا نمىشود و بعبارة اخرى يا حكم وجوب تغريب شامل زانيه هم شده و او را نيز فرا مىگيرد يا نمىگيرد جائز نيست كه حكم تغريب دربارهء زانيه اجرا نشود زيرا زانيه و زانى در عمل زشت شريكند به اين معنى اگرچه زانى عاقلتر است اما عمل زانيه به كمك ايجاد فعل زانى صورت گرفته و لذت عمل زانى عايد بسوى زانيه است ( در اصل نسخه عوض زانيه زانى نوشته ) ظاهرا زانيه مناسب مقام است .
( 630 ) - ، س 4 ، و النّافى الغى زيادة قبح نشأ من عقل الزّاني ( در اصل نسخه العقل نوشته شده كه غلط از ناسخ است ) بدليل استوائهما فى الرّجم و قطع السّرقة يعنى نافى كه مىگويد لا جائز ان لا ينسحب : ( مقصود نفى اولى است نه دومى و چون نفى بر نفى مفيد اثبات است در واقع نافى مثبت انسحاب مىباشد ) زيادت قبح ناشى از عقل زانى را لاغى الاثر دانسته و بعبارة ديگر آن مختصر تفاوتى را كه بين عقل زانى و زانيه قائل شده و آن را مظنهء افتراق در حكم تغريب بزعم خصم فرض كرده لغو نموده و شايستهء ترتيب اثر ندانسته بدليل اينكه زن و مرد در رجم و در قطع دست بر اثر سرقت مساوى هستند همچنانكه برترى مرد بر زن در فهم و شعور در رجم و قطع مؤثر نيست در تغريب هم نبايد مؤثر باشد .
( 631 ) - ، س 5 ، و لا جائز ان ينسحب الى الزّانية اشاره بشق ثانى است مىگويد
معارف ( مجموعه مواعظ وسخنان ) ( فارسى ) — صفحة 353
مساهمون: سلطان العلماء بهاء الدين محمد بلخى ( بهاء ولد )
ص٣٥٣