چ - + ج - ج / / هيچ جا / هيجا : چون باز آمد هيجا نه معراج بود نه رفرف ، نه ديدار انبيا
a
146 .
د - ت + ت - ت / / بدتر / بتر
a
22 .
ر + ر - ر / / هر روز / هرّوز
b
14 يك نسخه از نسخ مورد توجه حرف / ر / را مشدّد نموده است .
چ + چ - چ / / هيچ چيز / هيچچيز
a
1 .
ت + ت - ت / / راستتر / راستر
b
17 / پستتر / پستر
a
83 .
وندها
گفته شد كه سمعانى به طبيعت زبان فارسى كه بعد تركيبى آن است آشنايى كامل داشته ، و سواى واژگان تركيبى - كه پس از اين به آن توجه خواهم داد از وندهاى فارسى بهرهء فراوان برده ، و دامنهء واژگان ونددار را در زبان فارسى وسعت بخشيده است . اگر وندهاى به كار گرفته شده در روح الارواح را - كه نمونهاى از گونهء فارسى مرو است - با وندهاى موجود در تكملة الاصناف كرمينهاى كه نمونهاى از گونهء فارسى كرمينه است « 87 » و مؤلف آن ، يعنى على بن محمد بن طاهر بن على بن تراب التّميمى الكرمينى ، معاصر با سمعانى و متوفاى 556 مىباشد - به قياس برگيريم ، بوضوح درمىيابيم كه بازشناسى تاريخ گونههاى زبان فارسى از طريق بررسى وندهاى رايج در مناطق فارسىنشين نكتهاى است حايز اهميت ، كه زمينهء پرداختن و ساختن « فرهنگ تاريخى واژگان وندى در زبان فارسى » را نيز مهيا مىكند . بنابراين روح الارواح و نگاشتههاى همطراز آن به لحاظ شناخت وندهاى فارسى و هم به منظور آشنايى با غنايى كه زبان ما از كاربرد وندها نصيب برده است سزاوار تأمل است و درخور تحقيق . بيشترينهء وندهايى كه سمعانى به كار گرفته است پسوند است ، بهطورى كه گاهى كاربرد آنها با ساختهاى واژگان پسوندى - كه عادت فارسى زبانان شده - فرق دارد ، و به همين جهت پارهاى از واژگان پسوند دار روح الارواح بسيار زيبا و دلنشين مىنمايد . به برخى از نمونههاى واژههاى پسوندى اين كتاب توجه بفرماييد :
1 . اين / امروزين ، اكنونين
a
100 ، نرگسين
b
103 ، رويين ، سنگين
a
152 ،
هامش
( 87 ) - - سيوطى ، بغية الوعاة ، به نقل از نجيب مايل هروى ، كرمينهاى و نسخهاى از لغتنامهء او ، چاپ شده در روشهاى آموزش زبان و مسائل زبانشناسى ، بنياد پژوهشهاى اسلامى ، ش 2 ص 41 - 72 .