در ميان خلق متعارف است كه كسى كه مغلوب كسى باشد گويند : فلان در ميان دو انگشت فلان است . /
b
39 /
گفتهاند كه خانه از پسر بايد خريد نه از پدر . /
a
139 /
به اعتبار ويژگيهاى زبانى
بديهى است كه نگاشتههاى ديرينهء زبان فارسى از نظرگاه زبانشناسى ، اعم از دستگاه آوايى و ساختارى زبان ، اعتبارى خاص دارند و در نگاشتن دستور تاريخى ، فرهنگ تاريخى و تاريخ گونههاى زبان از جملهء مراجع اساسى به شمار مىروند . از اين ديدگاه ، مؤلّفات قرون چهارم و پنجم از اهميت بيشترى برخوردارند ؛ زيرا از يكسو آثار مربوط به اين دويست و اندى سال در دورهاى از تاريخ تحول زبان فارسى قرار دارند كه آن زبان در عين سادگى و شيوايى ، داراى دستگاه واژگانى دراز دامن است و نيز از طبيعت زبان فارسى كه همانا بعد تركيبى آن مىباشد - بهرهور ؛ و هم از شناسههاى گونهاى و حتى لهجهاى و گويشى نويسندگان حاوى فوايدى بيشمار .
روح الارواح سمعانى - همچنان كه بارها بدان اشاره كردم - نه تنها از نظر موضوع اصلى آن - كه شرح نامهاى يزدان را در بر دارد - و نكتهها و آراء خانقاهى آن ، و ديدگاههاى تفسيرى و تأويلى آيات قرآنى و احاديث نبوى ، و جهات ادبى آن ، درخور تحقيق و تدقيق و سزاوار تأمل و وارسى است ، بلكه به لحاظ اشتمال آن بر فوائد و ويژگيهاى زبانى ، نيز يكى از متون معتبر و مهم زبان فارسى مىتواند باشد ، بهويژه كه سمعانى در نويسندگى داراى سبكى خاص است و همانطور كه گفته شد ، با بررسى اين متن ديرينه ، مىتوان سبكى به نام « نثر شاعرانه » در كنار سبكهاى تاريخى زبان فارسى عنوان كرد و اصول و موازين آن را نشان داد .
روح الارواح هم از جهت آواهاى زبانى ، و هم به اعتبار واژگان متنوع و گسترده ، و نيز هم به لحاظ موجهاى ادبى آن در بردارندهء فوايدى است كه در دامن اين بخش از مقدمه ، به برخى از آنها توجه مىدهم :
دگرگونيهاى آوايى
1 . تبديل آواها
ب - ف / / زبان / زفان
b
1 / زفانهء آتش
a
14 ، و موارد ديگر كه در فهرست