سواى ابيات زيادى كه سمعانى از قصايد و غزليات سنايى آورده ، در يك مورد /
b
89 / پنج بيت از مثنوى سير العباد الى المعاد همو نقل كرده است ، بهطورى كه پنج بيت مزبور در روح الارواح متوالى آمده ، و در سير العباد ابيات شمارهء 477 ، 493 ، 504 ، 507 و 509 را مىسازند . « 74 »
رودكى ( روح الارواح )
آب جوى موليان آيد همى * بوى يار مهربان آيد همى
اسب ما را از نشاط وصل دوست * آب جيحون تا ميان آيد همى
/
b
33 /
رودكى ( محيط زندگى و احوال و اشعار )
بوى جوى موليان آيد همى * ياد يار مهربان آيد همى
آب جيحون از نشاط روى دوست * خنگِ ما را تا ميان آيد همى « 75 »
/ ص 512 /
گفتنى است كه پارهاى از غزلها كه سمعانى در كتابش آورده ، هرچند كه پيشدرآمد قصيدهاى را مىماند ، ولى به علت صبغهء غليظ عرفانى آنها نمىتوان اين گونه غزلوارهها را به شاعران قصيدهسراى دربار غزنويان و سامانيان نسبت داد ، و هرچند كه گويندهء آنها لااقل به نزد نگارندهء اين سطور مشخص نيست ولى تا آنگاه كه اسنادى موثق دستياب شود مىتوان آنها را از مؤلف كتاب حاضر ، يا از سخنوران گمنام خانقاهى به شمار آورد . سواى غزلوارههاى مذكور ، در روح الارواح ، در يك مورد ، بيتى آمده است كه به اصطلاح هرويها از « زبانگردانه » هاى كهن فارسىزبانان خراسان تواند بود . و نيز در موردى ديگر ، سمعانى به « فهلوى » اى استشهاد كرده كه از نظر « فهلوى » شناسى قابل توجه است . دو مورد مذكور عبارتاند از :
هيچى هيچى وزان حديثك هيچى * وز بادِ هوا نواله نتوان پيچى
/
a
101 /
هامش
( 74 ) - سير العباد ، به تصحيح مدرس رضوى ، همراه با مثنويهاى حكيم سنايى ، ص 246 - 248 .
( 75 ) - البته اين چكامهء معروف رودكى داراى ضبطهاى گونهگون هست ، و نيز بسيارى از شاعران آن را تتبع و تضمين كردهاند . - سعيد نفيسى ، رودكى ، محيط زندگى و احوال و اشعار ، 380 - 387 ؛ نرشخى ، تاريخ بخارا ، ترجمهء احمد قباوى ، تلخيص محمد بن زفر ، تعليقات مدرس رضوى ، ص 216 ؛ محمد معين ، مجموعهء مقالات ، تضمين قصيدهء رودكى 1 / 218 .