سوم - از كلمهء واقعه معنى فنا از بشريت اراده شده چنان كه مىگويد : « شعاعى از آتش عشق بر مرد سالك آيد ، مرد را از پوست بشريت و عالم آدميت بدر آرد . .
تا به سرحد فنا رسد . راحت ممات را بر وى عرضه كنند . . . اين واقعهء صديق باشد كه هرچه از وى با دنيا بود مرده بود و هرچه از خدا بود بدان زنده باشد » « 1 » همچنين واقعه را به معناى فنا از قالب ، اراده كرده و مىگويد : « چون محبت « يحبّهم » تاختن آرد به ارادت . . . پس قالب را چون پروانه بر آتش عشق و محبّت مستغرق كند تا همگى تو چنان شود كه اين بيتها با تو بگويد كه ترا از اين واقعه چه بوده است » « 2 » .
چهارم - مقصود قاضى همدانى از واقعه ، مكاشفهء عالم غيب و رسيدن بعالم ملكوت است چنان كه مىگويد : « اول مقام مرد آن باشد كه او را موت معنوى حاصل آيد چون اين موت حاصل آمد « فقد قامت قيامته » بر وى جلوه كند . . .
در اين قيامت انبياء را - عليهم السلام - بر من عرضه كردند با امتان ايشان هر پيغامبرى دو نور داشت و امت او يك نور . . . امّا محمد را - عليه السّلام - ديدم كه سراپا همه نور بود . . . امتان او را ديدم كه دو نور داشتند . . . از جمله پيران جهودان يكى را ديدم ، از وى واقعه پرسيدم ، گفت : من نيز در تورات اين نعت مراتب سلوك انبياء - عليهم السّلام - را خواندهام » « 3 » جاى ديگر مىگويد : « هركه از خود بدر آيد ملكوت و ملك بيند و مالك الملك شود . . . عيسى - عليه السّلام - از اين واقعه چنين خبر داد ، گفت : بملكوت نرسد هر كه دو بار نزايد . . . هر كه از خود بدر آيد آن جهان را بيند . . . از « يوم تبدل الارض » گذشته بود و « به غير الارض » رسيده ؛ « رأى قلبى ربى » بيند . « أبيت عند ربى يطعمنى و يسقين » بچشد . فأوحى الى عبده ما أوحى بشنود » « 4 »
هامش
( 1 ) - تمهيدات ص 51 و 52 .
( 2 ) - تمهيدات ص 156 .
( 3 ) - تمهيدات ص 322 .
( 4 ) - تمهيدات ص 12 .