به همين سبب مكرّر ديده مىشود كه هنگام بحث از علم معامله و اخلاق و سلوك ، مطلب را باختصار برگزار مىكند و سالك را به كتابهاى قوت القلوب ابو طالب مكى و احياء العلوم غزالى حواله مىكند و مىگويد : « اگر در راه آخرت ترا كارى پيش آيد ترا از آنچه كه قرآن خوانى و تازى دانى كسى بايد كه قرآن داند . . . جوانمردا در قرآن پانصد آيت است كه بعلم فقه ظاهر تعلق دارد ، باقى همه بسلوك راه حق تعلق دارد و جز سالكان را نرسد كه در آن آيات تصرف كنند . . .
اى دوست اگر كسى احياء العلوم و قوت القلوب ياد گيرد و ظواهرش فهم كند توان گفت كه اين راه مىداند » « 1 » .
ب عين القضاة پير طريقت
ارشاد و وعظ عين القضاة منحصرا براى كسانى انجام مىشود كه مىخواهند مريد باشند نه فقط مردى متدين و پارسا . او مكرر يادآور مىشود كه اولين كار او ارشاد است نه اصلاح امور اخلاقى ، چون پيوسته به مريدان متذكر مىشد كه اگر انجام تمام اعمال اخلاقى دينى را هدف خود قرار دهند و براى كسب صفات پسنديده كوشش كنند مريد نخواهند بود چون ميل خود را انجام دادهاند نه اطاعت پير را . بهتر است اين مطلب را از خود قاضى بشنويم : « هر كسى خود مىگويد كه من بر صراط مستقيمام ، و اگر زمام تو در دست صاحب روزگاريست ترا از خداپرستان توان نهاد و اگر در همه حركات و سكنات تسليم كردهاى اخلاص بود ؛ و اگر بر قدر تسليم تو حكم توان كرد ، و اگر بر اختيار خودى صاحب روزگارى زندگى مىكنى جز هواپرست نيستى : الهوى أبغض إله عبد فى الأرض » « 2 » .
بزرگترين سفارش را كه هميشه به مريدان يادآور مىشده اطاعت پير طريقت
هامش
( 1 ) - مكتوباتTص 139 .
( 2 ) - مكتوباتMص 435 .