حكيم ترمذى برشمرده است : « در معانى اخبار اين خبر بياورده است خواجه محمّد بن على حكيم التّرمذى . » (
b
115 /
T
) ولى در فهرست آثار خواجه حكيم ترمذى چنين كتابى ديده نمىشود . كتابى با همين نام از ابى بكر محمّد كلاباذى بخارى موجود است كه با نام بحر الفوائد مشهور به معانى الاخبار ، از دار الكتب العلمية ، بيروت 1999 چاپ شده است .
خواجه محمّد پارساى بخارى ( 749 - 822 ه ) واقعهء تأليف اين كتاب و نوادر الاصول ( ر . ك : پس ازين ) را چنين بيان كرده است :
« و فى كتاب معانى الأخبار المسمّى بين أهل العلم ببحر الفوائد للشّيخ الامام العارف الزّاهد أبى بكر محمّد بن أبى اسحاق ابراهيم بن يعقوب الكلابادى البخارى - قدّس اللّه تعالى روحه . و كان رحمه اللّه - من كبار المشايخ و اقطاب السّالكين ؛ و قد توفّى سنة أربع أو خمس و ثمانين و ثلاثمائة ، و قبره ببخارا ، يزار و يتبرّك به ، و حكى انّه رأى رسول اللّه ( صلى اللّه عليه و سلم ) فى مبشّرة رآها كانّه أعطاه باقة ريحان و قال : له فسّر حديثى ما دامت هذه طريّة . فانتبه و هى فى يده . فكان يفسّر الحديث فى هذا الكتاب إلى ان رآها ذابلة ؛ و مثل ذلك رآه الشّيخ الامام العارف الولىّ أبو عبد اللّه محمّد بن على الحكيم التّرمذى قدّس اللّه تعالى روحه مؤلف كتاب نوادر الاصول فى معرفة أخبار الرسول ( صلى اللّه عليه و سلم ) الّا انّه باقة نرجس ، و اللّه تعالى اعلم . » « 1 »
9 - نوادر الاصول
اگرچه مؤلف نامى از اين منبع نبرده است ، امّا مطابقت برخى احاديث و اخبار ارشاد با نوادر الاصول ، تأييد مىكند كه مؤلف ، اين كتاب را نيز در دست داشته است . نام كتاب در منابع به چند گونه آمده است : نوادر الاصول فى معرفة الاخبار الرسول يا نوادر الاصول فى احاديث الرسول . يكى از تأليفات مهمّ ابو عبد اللّه محمّد بن على الحكيم التّرمذى است كه در 291 « اصل » در مواعظ ، رقائق ، دقائق علوم ، حكم و حقائق بر اساس احاديث نبوى تأليف شده است . « 2 »
هامش
( 1 ) . فصل الخطاب ، ص 477 ؛ نيز : تاريخ التراث العربى ، جلد 1 ، بخش 4 ، ص 175 كه نام را به گونههاى معانى الآثار ؛ مفتاح معانى الاخبار ؛ معانى الاحاديث المصطفوية و معانى الاخبار المجتبويه نيز آورده است .
( 2 ) . ر . ك : تاريخ التراث العربى ، جلد 1 ، بخش 4 ، ص 146 ؛ تاريخ نگارشهاى عربى ، جلد 1 ، ص 955 ؛ مقدمهء دكتر عبد الرحمن عميره بر نوادر الاصول فى احاديث الرسول ، چاپ بيروت ، 1412 ه / 1992 م .