كتابيست عربى در مواعظ . نام كتاب اللؤلؤيات نيز ضبط شده است . « 1 »
7 - مصون
اين كتاب شناخته نشد . كتابى كه با نام المصون فى الهوى داريم ، ديوان اشعار عربى ابو اسحاق ابراهيم بن على بن تميم قيروانى حصرى است و احتمالا جزو منابع ارشاد نبوده است . « 2 »
8 - معانى اخبار / معانى الاخبار
به هر دو املاء در نسخه آمده است ، ولى بيشترين ضبطها به معانى اخبار است (
a
115 /
T
،
b
128 ،
a
152 ،
b
166 ) مؤلف ، معانى اخبار را از تأليفات خواجه محمّد بن على
هامش
( 1 ) . براى شرح حال مؤلف ر . ك : معجم البلدان ، ج 4 ، ص 533 ؛ الجواهر المضيّة ، ج 1 ، ص 121 ؛ ج 2 ، ص 180 ؛ سير اعلام النبلاء ، ج 15 ، ص 33 كه تاريخ وفات مؤلف را 308 ه نوشته است ؛ براى گزارش كتاب ر . ك تاريخ التراث العربى ، جلد 1 ، بخش 4 ، ص 34 ؛ تاريخ نگارشهاى عربى ، ج 1 ، ص 877 - 878 ؛ كشف الظنون ، 1430 ، 1571 . دكتر نجدت طوسون مرا از نسخهاى ناقص الاوّل اين كتاب در گنجينهء اياصوفيه ، كتابخانهء سليمانيه ، استانبول ، شمارهء 4801 به قلم محمد بن اسعد بن ابراهيم بن هبة اللّه بن ابى طالب الفرغانى ، مؤرّخ نيمهء شعبان 610 ه آگاهى داده . چند سال پيش نسخهء خطى ترجمهء فارسى اين كتاب را نزد مرحوم خليل الرحمن داودى در لاهور ديدم . از يادداشتهاى خود كه در موقع ديدار نسخه تهيّه كرده بودم ، اينجا مىآورم با اين تأسّف كه اين نسخهء نفيس از پاكستان خارج شده و ديگر امكان ديدار يا مراجعه مجدّد به آن وجود ندارد . ترجمهاى است از محمود بن حسن بن قاضى اعرج كه در 4 محرّم 703 ه انجام داده است . مترجم ، لؤلئيّات را نزد مولانا فخر الدين طاهرى خوانده بود . و در سبب ترجمه گويد : « نسخهء لؤلئيات [ چنانكه در نسخهء خطى است ] كه بس مغلق بود و از براى تفهيم مستفيدان ترجمه كردن او حقّ بود . به سبب آنكه در احاديث مسند بسيار است و حكمت چهار هزار است و موعظت بىشمار است و اشعار ابو مطيع در آخر هر باب يادگار است و معلوم كردن اين نسخه بىترجمهء عجم دشوار است ، پس بر خود لازم ديدم كه اين نسخه را با شرح و مشكلاتش و با فوائد و معضلاتش ترجمه كنم و از عربى به فارسى آرم . . . و اين نسخه را ميامن الترجمان و مونس الانسان ناميدم . » ( ص 4 ) . نسخهاى كه من ديدم به دستخط ملّا محمّد عوض در 1226 ه بوده است . سه نسخهء ديگر در كتابخانهء ملّى تاجيكستان ( كتابخانهء ابو القاسم فردوسى ) ، دوشنبه نگهدارى مىشود به شمارهء 1229 مورّخ 1235 ه و شمارهء 1230 مورّخ 1235 ه و شمارهء 1265 مورّخ 1286 ه ر . ك : فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء ملّى تاجيكستان ، ج 1 ، ص 104 .
( 2 ) . براى شرح حال مؤلف و گزارش كتاب ر . ك : سير اعلام النبلاء ، ج 18 ، ص 9139 .