ب . آثار تفسيرى و روايى
1 . مختصر مجمع البيان : مجمع البيان فى تفسير القرآن ، اثر بىنظير « 1 » شيخ ابو على فضل بن حسن طبرسى ( م 548 ه . ق . ) يكى از تفاسير بسيار مهمّ شيعى است كه از ويژگيها و برجستگيهاى منحصر به فردى برخوردار بوده و در نزد محقّقان و عالمان اسلامى جايگاه ويژهاى دارد . از اينرو ، عدّهء بسيارى در صدد ترجمه و تلخيص آن برآمدهاند .
خواجگى از جمله انديشمندانى است كه دست به تلخيص اين اثر زده است . او هنرمندانه و عالمانه ، گزيدهاى از اين تفسير ارزشمند را گرد آورده و به نام سلطان ابراهيم قطبشاه - از پادشاهان شيعى گلكنده قرن دهم هند ، و معاصر شاه طهماسب صفوى - نوشته است . از آنجايى كه حكومت ابراهيم قطبشاه در سالهاى 958 تا 988 بوده ، بنابر اين تأليف اين كتاب مربوط به آن زمان است .
ظاهرا از اين اثر تفسيرى - كه به تفسير خواجگى نيز مشهور است « 2 » - تنها يك نسخه وجود دارد كه به شمارهء 1400 در كتابخانهء آستان قدس رضوى نگهدارى مىشود .
آن گونه كه قاضى نور اللّه شوشترى بر روى برگ نخست آن نوشته است ، اين نسخه ابتدا در اثر حملهء ازبكان از كتابخانهء آستان قدس رضوى به غارت رفته و به هند منتقل شده است ؛ سپس قاضى به آن دست يافته و به كتابخانهء ياد شده بازگردانده است . « 3 »
اين نسخه تنها شامل تفسير آيات ابتداى قرآن تا آيه 134 سوره نساء است كه به خط نسخ و در قالب 227 برگ 21 سطرى تحرير شده است .
2 . بحر المنافع : يكى از كتابهاى مهمّ و مرجعى است كه پيرامون ادعيه و اوراد شرعى نگاشته شده است . اهميّت اين اثر به قدرى است كه بسيارى از كتابهايى كه
هامش
( 1 ) . شيخ آقا بزرگ تهرانى در رابطه با اين تفسير مىگويد : « هو تفسير لم يعمل مثله » الذريعة إلى تصانيف الشيعة ، ج 2 ، ص 24 .
( 2 ) . الذريعة إلى تصانيف الشيعة ، ج 20 ، ص 146 .
( 3 ) . همان ، ص 206 و فهرست كتب خطّى كتابخانهء مركزى آستان قدس رضوى ، ج 1 ، ص 564 .