هواى نسبتا معتدل و مناطق سر سبز و موقعيتهاى طبيعى بسيار زيبا و دلكش و استثنايى برخوردار بود ، و همين باعث شده بود كه بسيارى براى عيش و نوش و خوشگذرانى به اين ديار - كه به سرزمين كثير البهجة نيز اشتهار داشت - مهاجرت و مسافرت كنند . از عبد اللّه بن سلام نقل است كه « شادى را ده جزء آفريدهاند ، نه جزء آن را به هندوستان و يك جزء را به باقى جهان دادهاند . » « 1 »
2 . يكى از خوبيهاى هندوستان آن است كه مسافر را احتياج به زاد و همراه نيست ؛ چه در هر منزل ، خوراك و عليق چارپا و محل آسايش موجود است و سلسلهء آمد و رفت از يكديگر گسسته نمىگردد ، خصوص در زمستان كه از غايت اعتدال هوا تردّد بيشتر است . « 2 »
3 . ثروت انبوه : درآمد حاصل از صادرات صنايع دستى ، انواع پارچهها ، موادّ غذايى و . . . به كشورهاى اروپايى و همسايگان مجاور ، منابع عظيم طلا و الماس به همراه ثروت بىحساب ناشى از غنايم فتوحات امپراتوران تيمورى و گنجهايى كه راجگان هندى از اسلافشان به ارث برده بودند ، هند را به مدفن گنجهاى عالم تبديل ساخته بود .
4 . بازار كار : هند به علّت برخوردارى از صنايع گوناگون در زمينههاى كشاورزى ، توليد پارچه ، ساخت ادوات جنگى ، استخراج معادن و كشورگشائيهاى مستمرّ امپراتوران آن ، همواره داراى قابليت بالاى جذب نيروى كار بود ؛ و از اين رو خيل عظيمى از نيروى انسانى كشورهاى همسايه براى يافتن كار مناسب بدانجا روى مىآوردند .
5 . امنيت و آزادى عقيده : يكى ديگر از خوبيهاى هند اين است كه « هر نوع كه هر كسى خواهد باشد ، منعى و تكليفى نمىباشد » « 3 » به ديگر سخن :
ز خوبيهاى هند اين خوبيش بس * كه هرگز نيست كس را كار با كس
مير عبد الرزّاق خوافى اورنگ آبادى گويد : « اسباب عيش نفسانى كه عمدهء آن
هامش
( 1 ) . هفت اقليم ، ج 1 ، ص 381 .
( 2 ) . همان ، ص 382 .
( 3 ) . همان ، ص 381 .