رفتهاند كه عالم حادث است ؛ يعنى نبوده و پيدا شده . « 1 » و مخالف در اين مسئله ، جمهور « 2 » فلاسفهاند كه بر آنند كه عالم قديم است ؛ و لهم فيه مذاهب « 3 » مختلفة مفصّلة فى المطوّلات .
و برهان قاطع بر اين مدّعا ، برهان تطبيق است كه از اقدمين « 4 » حكما منقول است و اقواى براهين است « 5 » در ابطال ما لا يتناهى حتّى الأبعاد . فإنّه يدلّ على تناهى الأبعاد كما أورده الشيخ فى الشفاء « 6 » .
و محقّقان متكلّمين كه رؤساى جنود سيّد المرسليناند و به حكم آيهء
« إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ »
« 7 » محبوب [ 186 ] حقّند « 8 » ، از جميع دلايل حكما بر قدم عالم ، جواب گفتهاند و قدحها در آن دلايل فرمودهاند بر وجهى كه آن دليل چون مدّعا باطل شد « 9 » ؛ و هر كه اعتقاد قدم عالم كند ، كافر است به اتّفاق امّت ، بل به اتّفاق ملّيّين و تمامى اتباع انبيا - سلام اللّه تعالى عليهم - و اين مسئله از امّهات دين انبياست ، و در اين مختصر مجال بيش از اين نيست ؛ و اللّه أعلم .
تحقيق در فناى عالم
بدان كه فناى عالم ، ممكن است . از براى آنكه عالم حادث است به اتّفاق جميع انبيا « 10 » - سلام اللّه و صلواته « 11 » عليهم - و هر حادث قابل وجود و عدم است ؛ پس
هامش
( 1 ) . ش : شد .
( 2 ) . س : - جمهور .
( 3 ) . س : + جمهور .
( 4 ) . س : قديمبن .
( 5 ) . ش : - است .
( 6 ) . شفا ، طبيعيات ، سماع طبيعى ، ص 214 . در نسخهء « س » كتاب شفا به شكل السعاده ثبت شده است .
( 7 ) . صف / 4 . در نسخهء اصل آيه به شكل « و يحبّ الّذين . . . » آمده است .
( 8 ) . س : حقّ ماند .
( 9 ) . ش : شده . ح : و محقّقان علماى اماميه و معتزله اختيار قسم اوّل كردهاند ؛ و اللّه أعلم . « منه » اين حاشيه در نسخهء « ش » وجود ندارد ، بلكه در متن و در انتهاى بحث قبل قرار گرفته است .
( 10 ) . ح : و به برهان تطبيق ، چنان چه در كتب مبسوطه مبيّن شده به براهين عقليه كه عالم حادث است ، و بسيارى از قدماى حكما و فلاسفه هم بر حدوث عالم رفتهاند ؛ و اللّه أعلم . « منه »
( 11 ) . س : و صلواته .