باركان ، اصول دين نزد ايشان ايمان بخداى تعالى است و اعتقاد بوجود و وحدت او ، و اتصاف بصفاتى كه لايق او باشد ، و تنزيه او از صفاتى كه سزاوار سرادقات مجد او نباشد ، و همچنين تصديق به آنكه چيزى بر او واجب نيست و تصديق به ملايكه ، باينكه بندهاى برگزيده و اطاعتكنندهاند ، و متصف بذكورت و انوثت نيستند ، و تصديق بكتابهاى خدا باينكه منزل از جانب خداست ، و جميع احكام كه در آنهاست راست است ، و همچنين تصديق بروز قيامت و ايمان به قدر ، يعنى جميع چيزها بارادت و قدرت اوست ، و خير و شر به قضا و قدر او ، پس بندگان مجبورند و اما افعال واجب بالذات معلل بمصالح و اغراض نيستند ، و هر كه را تصديق بيكى ازين امور نباشد ، مؤمن نخواهد بود .
و بر دوربين نكتهدان مخفى نيست ، كه ظاهر از آيات قرآن ، و احاديث نبوى آن است كه افعال و اعمال بندگان بحسب اراده و قدرت ايشانند ، و اينكه به قضا و قدر اللّه تعالىاند راجع به آن است كه معلوم بعلم ازلى اجمالى ابداعى اويند ، نه آنكه مخلوق قدرت بارى تعالىاند .
و حق آن است كه اگر كسى تصديق بيكى ازين گفتهاى اشاعره ، نمايد از ربقهء مؤمنان به نظر برهان بيرون خواهد بود ، اگر چه مسلمان باشد ، چنانچه بتفصيل ، مذكور گرديد .
مجمل آن است كه اشاعره صفات حق تعالى را زائد بر ذات اقدس او ميدانند و اعتقاد ايشان آن است كه اگر كسى را اين اعتقاد نباشد ، مؤمن نخواهد بود ، و حق آن است كه اين اعتقاد منافي ايمان است چنانچه ظاهر از كلام حقايق انجام امير المؤمنين و يعسوب الموحدين است چه در خطبه اول از خطب نهج البلاغه فرموده است كه :
« و كمال الاخلاص له نفى الصفات عنه ، بشهادة كل صفة انها غير الموصوف ، و
لطائف غيبيه ( آيات العقائد ) ( فارسى ) — صفحة 554
مساهمون: مير سيد محمد علوى عاملى
ص٥٥٤