لطيفه بيانيه
آب ماده حيات كافه اصناف نباتات و حيوانات است
« وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ »
چه مانند مواعظ و نصايحى كه عموم مردم را به آن انتفاع باشد و ليكن بعضى از آن اجاج است و بعضى آسن و بعضى غير آسن و بهترين غير آسن است .
و شير ماده تربيت اصناف حيوان است و از آب خاص تر است ، چه نباتات و بعضى از حيوانات را از آن نصيب نباشد و خاص غذاى بعضى حيوانات در ايام طفوليت بود ، مانند مبادى و ظواهر علوم كه سبب ارشاد مبتديان باشد و از آن نيز بعضى مستحيل است و بعضى متغير و بعضى غير متغير و بهترين غير متغير است .
و عسل از شير خاصتر است كه غذاى بعضى از انواع حيوانات است و سبب شفاء بعضى اصناف در بعضى احوال و موافق همه امزجه و احوال نيست ، مانند حقايق و غوامض علوم كه بدان انتفاع خاص الخواص و محققان باشد و از آن نيز بعضى كدر است و بعضى متوسط و بعضى مصفى و بهترين مصفى است .
و خمر از عسل خاصتر است چه خاص بنوع انسان است و از آن بعضى موذى است ، و بعضى متوسط و بعضى ملذ و بهترين ملذ است و طهور .
پس آب سبب خلاص از تشنگى ، و شير از نقصان ، و عسل از بيمارى ، و خمر از اندوه و چون اهل بهشت اهل كمالاند ، تمتع ايشان عام است به اين هر چهار بر وجه اتم ، چه آنچه ناقص را انتفاع بود كامل را انتفاع بود و لا ينعكس .
« مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيها أَنْهارٌ مِنْ ماءٍ غَيْرِ آسِنٍ وَ أَنْهارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَ أَنْهارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ وَ أَنْهارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَ لَهُمْ فِيها مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ »
اما ثمرات بهشت در نظر اهل دنيا متشابه نمايد زيرا كه اينجا حق و باطل متشابه نمايد ، خصوصا آنچه در تحت هر يك بود
« وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً »
و در دوزخ باز اين چهار از حميم و غسلين و قطران و مهل باشد
« وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها