است و آن را وزن ثقلى نيست ، و بنابر احتمال دوم بعضى را اعتقاد آن است كه صحايف اعمال موزون است ، و بعضى را اعتقاد آنكه اشخاص مكلفان موزون و بعضى را اعتقاد آنكه وزان عبارت از حكم عدل است ، و بعضى را اعتقاد آنست كه ظاهر گردانيدن مقدار مؤمن از بزرگى و مقدار غير مؤمن .
و بعيد نيست كه مراد از وزان سنجيدن اعمال جزاء يا سنجيدن حسنات يا سيّئات باشد ، چنانچه بيت و مصرع قصيده سنجيده به بيتى يا مصراعى ديگر مىشود و بر هر تقدير واجب است ، اعتقاد بترازوى عدل و سنجيدن اعمال نيك و بد به آن ، خواه به اين معنى بود و خواه بهر يك از آن معانى ديگر .
« فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُهُ »
يعني هر كه حسنات او گران آيد با ترازوهاى كه نيكوئيها را به آن مىسنجند ، بنابر اول موازين جمع موزون است ، و بنابر دوم جمع ميزان
« فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ »
پس آن جماعت بنجات آخرت و ثواب آن خواهند رسيد .
« وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ فَأُولئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ »
و آن جماعت كه موازين ايشان كم آيد پس ايشان آن كسانىاند كه زيان در نفس خود كرده باشند ، و فطرتى كه حق تعالى همه را به آن فطرت خلق نموده ضايع نموده باشند ، چنانچه فحواى كلام هدايتنماى غوايتزداى حضرت سيد انبيا عليه الصلاة و السلام به آن ناطق است ، حيث قال صلّى اللّه عليه و آله و سلّم « كل مولود يولد على الفطرة فابواه يهودانه او يمجسانه او ينصرانه » .
پس ظاهر گرديد كه سرمايه فطرت اصلى را ضايع كرده مستحق عذاب عظيم و نكال شده بسبب جحود و انكار دلايل و آيات آفاقى و انفسى و عدم فكر و تدبر در ايشان ، پس زيان در نفس و ادراك نفس كه حق تعالى بايشان ارزانى داشته كردهاند .