نبودن آن صفت است چه در حسن انتفاء صفت موجب قبح كافى است .
و بعضى را اعتقاد آنست كه حسن و قبح افعال بوجوه و اعتبارات است و از اين جهت است كه يك فعل باعتبارى حسن مىباشد و باعتبارى قبيح و كل اين طايفه را اتفاق است در اينكه افعال في ذواتها متّصف بحسن و قبحاند با قطع نظر از حكم شارع و نهى او ، بلكه شارع را بيان قبح و حسن آن افعال است ، و اظهار آنچه في ذواتها از خوبى و بدى كه دارند ، فلهذا اين طايفه شارع را كاشف ميدانند و اشاعره مثبت .
و بالجمله افعال بر آن تقدير سه قسماند : قسمى آن است كه حسن و قبح آن معلوم بديههء عقل است ، مانند خوبى صدق نافع ، و بدى كذب ضار ، و قسمى آنست كه به نظر و فكر ظاهر مىشود مانند حسن كذب نافع و قبح صدق ضار ، و قسمى معلوم عقل نيست نه ببديهه و نه به نظر و استدلال ، بلكه علم به آنها موقوف به بيان شارع است ، مانند وجوب صوم شهر رمضان ، و حرمت صوم اول شوال .
و بعد از تمهيد اين مقدمات ، ظاهر گرديد حقيقت مذهب اماميه و معتزله و در آن دو لطيفه است .
لطيفه اولى [ حسن و قبح اشياء ]
كريمه
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ »
.
مراد از خمر هر مسكر مايع است چنانچه از ميسر قمار و از انصاب اصنام و از ازلام تيرى كه آن قمار بوده است ، و رجس بمعنى نجس و پليدى است و بيانش آن است كه رجس خبر خمر است چه واقع در اوّل آيه است و خبر مابقى محذوف است يا آنكه رجس خبر از كل بطريق اشتراك يا عموم مجاز است .
بيان آنكه از عمل شيطان است آن است كه در شرب خمر زوال عقل و در