بمعراج و تكذيب آن نموده است و بينندهء اسرار معراج است . و حق آن است كه مراد از آن علم بجميع مسموعات و مبصرات است .
« سُبْحانَ »
سبحان علم تسبيح است تقدير بر آن است كه « اسبّح اللّه سبحان » و بعد از آن سبحان را نازل منزله و قائم مقام مصدر گردانيده . و درين كلام دلالت بر تقدس و تنزه او از جميع قبايح است .
« الَّذِي »
يعنى بارى تعالى
« أَسْرى بِعَبْدِهِ »
سير فرموده بنده خود را كه محمّد صلّى اللّه عليه و آله است
« لَيْلًا »
در شب و تنكير
« لَيْلًا »
بواسطه آن است كه دلالت بر قلّت زمان سير داشته باشد .
« مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ »
بعضى را اعتقاد آن است كه مبدء سير آن حضرت از حجر اسود بوده و بسيارى از مفسّران را اعتقاد آن است كه از خانه امّ هانى كه در حرم بود . و اعتقاد ابن عباس آن است كه كلّ حرم مسجد است ، پس بنابراين خانه امّ هانى مسجد خواهد بود .
« إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى »
يعنى بيت المقدس و چون ماوراى آن مسجدى نيست آن را اقصى گويند چنانچه زمخشرى در كشّاف گفته است ، و بعضى را اعتقاد آن است كه اين وجه تسميهء دورى آن از حرم است .
« الَّذِي بارَكْنا حَوْلَهُ »
يعنى بركت در حوالى آن گذاشته آرامگاه انبيا و ملايكهاش گردانيديم . و از مجاهد منقول است كه بركت عبارت است از انهار جاريه و اشجار مثمره و ازهار منوّره و حق آن است كه مراد ببركت دنيا و آخرت است ، پس شامل هر دو اين بركت خواهد بود .
« لِنُرِيَهُ مِنْ آياتِنا »
تا كه بنمايم او را آيات و علامات . مخفى بر ناقد بصير