مطلب دوم در اثبات علم بارى تعالى بذات خود و بساير ممكنات
اما اول چنانچه ظاهر از آيهء سابقه است ، چه معلوم است كه انسان را خلق نموده ، و او عالم است ، بايد كه خالق او عالم باشد ، و اما بيان كيفيت علم واجب بذاتش و عينيّت ، بر نحويست كه خواهد آمد .
و اما اينكه بارى تعالى عالم بجميع چيزهاست با وجود آنكه عالم بذات خود است ، ظاهر از چندين آيه است :
اول آيه
« أَ لا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ »
است چنانچه : مذكور گرديد .
و دوم آيه كريمه در سورهء كه فيها البقره است واقع است كه
« وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلائِكَةِ فَقالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْماءِ هؤُلاءِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ، قالُوا سُبْحانَكَ لا عِلْمَ لَنا إِلَّا ما عَلَّمْتَنا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ قالَ يا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمائِهِمْ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمائِهِمْ قالَ أَ لَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ أَعْلَمُ ما تُبْدُونَ وَ ما كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ »
.
درين آيه بيان دليل عقلى بر علم بارى تعالى بر جميع اشياء است ، وجه استدلال آنست كه خداى تعالى آفرينندهء جميع معارف و حقايق در علما است بايد كه عالم بجميع علوم بطريق اولى باشد ، اما كبرى از فطرياتست ، و اما صغرى بنابر آنست كه آدم را حقايق جميع اشياء و معانى جميع اسماء تعليم نمود ، چه معلوم است كه مجرد خلق اسامى بدون خلق معانى بىفايده است ، چنانچه مروى است از امام الذي هو بالحق ناطق جعفر بن محمّد الصادق عليهما السّلام در وقتى كه ازو مسئلت ازين آيه نمودند مبالغه فرمود تا بسرحدى كه نظر ببساطى كه بر آن نشسته بود كرد ، و گفت اين بساط از جمله آن چيزيست كه آدم را تعليم نموده بودند و شيخ