يا به سبيل نجات گروه ستمكاران را از حيثيت ظلم ايشان ، چرا كه تعليق حكم بر وصف مشعر بعليت آن وصف است ، و اما هدايت بمعنى ارائهء طريق و راه نمودن به مقصد خاص شامل مؤمن و كافر عادل و ظالم است و بعضى براى اين شبهه گويند كه هدى بمعنى تقويت است : حقتعالى كافران را يارى نكند ، و اما مؤمنان را نصرت دهد
« وَ كانَ حَقًّا عَلَيْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ »
چنانچه درين صورت ابراهيم را عليه السّلام از دست آن جبار متمرد خلاصي داد ، و پشه لنگ را بعرصه دماغ او فرستاد تا مدت مديد او را معذب داشته تا هلاكت يافت . و بعد ازين مراتب نمرود ساكت شده مجال جدال او را نماند .
و درين آيه ارائهء طريق مقدمات برهان بر وجود بارى تعالى است به آنكه هر حادث بلكه هر ممكن ، چون محتاج به غير است ، و همچنين تغير از حالى به حالى و انتقال از شانى بشانى ، ادل دليلى و اظهر سبيلى است بر ثبوت موجد موجود قادر مختار عالم ، سيما در احيا و اماته ، و تصرف در سماويات ؛ از طلوع كواكب و غروب آنها ، و اختلاف حركات ايشان بر نظم عجيب ، و ترتيب غريب ، پس اين آيهء عظيمه دليل است بر اينكه حكيم خبير است .
لطيفة حياتيه
بدان كه گفتهء ابراهيم
« إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ »
چنانچه شامل حيات حيواناتست همچنين شامل حيات غير ايشان از نباتاتست
« فَانْظُرْ إِلى آثارِ رَحْمَتِ اللَّهِ كَيْفَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها » .
مخفي نخواهد بود بر آن كه رايحهء فهم بمشام طبعش رسيده كه در زمستان زمين و زمن افسرده و پژمرده باشد ، نه سبزهاش را نشو و نمائى ، و نه گلشن را برك و نوائى ، عروسان اوراق از كاخ شاخ درافتاده ، و سرافرازان اشجار دعوى ارتقاء از سر نهاده ، چون فصل ربيع بديع درآيد و قوهء ناميه از پس پردهء عمل چهره