لطيفة غريبة [ در شهود و حضور بارى تعالى ]
بدان كه شهود و حضور بارى را شيخ ابن عربي - طاب ثراه - كه از اكابر علماء صوفيّه است ، با ممكنات كه پنج قسماند و بمذاق ايشان موجود نمايند نه موجود اگر چه شئون و اعتبارات وجود حقيقىاند
« أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ »
برشته نظم كشيده گفته است كه :
اقول و روح القدس ينفث فى نفسي * بأنّ وجود الحق في العدد الخمس
و بيان اين سخن به اعتقاد اين طائفه آنست كه وجود مطلق را أعنى وجود من حيث هو بىشرط تجرّد و اطلاق و غير آن از عوارض و صفات حقيقت واجب ميدانند ، و آن را مراتب اثبات ميكنند ، مرتبهء اوّل غيب هويّه كه در آن مرتبه به هيچ وجه مشار اليه و به هيچ اضافه منسوب اليه نميگردد ، بلكه تمام اين احكام مراتب تنزّلات او است ، چه حيث الاطلاق و التّاثير و الفعل مرتبت الوهيّت است .
و گاه گويند كه مراتب كلّيه وجود پنج است : اوّل غيب مطلق ، و آن مرتبهء اطلاق محض است كه آن را هويّة و مقطع اشارات و غيب الغيب گويند ، و دوّم غيب مضاف ، و آن را عالم عقول و نفوس گويند ، و گاه عالم اعيان ثابته ، چه تحقّق آن اعيان در مرتبه عقول و نفوس خواهد بود ، و آن را ملكوت اعلى خوانند ، و سيوم شهادت مضاف كه آن را عالم مثال و خيال منفصل خوانند ، كه خيال انسان بمنزلهء جدولى است از آن نهر و خليجى از آن بحر ، و آن را ملكوت اسفل خوانند و عالم برزخ نيز گويند ، بنابر آنكه در آن عالم صور مجردات و ماديّات مجتمع است ، يا متوسط ميان اين دو عالم است ، و گاه باشد كه اقليم ثامن و ارض حقيقت نيز خوانند ، و چهارم شهادت مطلق ، و آن را عالم ملك و شهادت گويند ، و آن عالم جسمانى است بما فيه من الأعراض و الجواهر ، و پنجم مرتبه جامعه ، و آن حقيقت انسانى است كه جامع جميع حقائق عوالم است .
پس ظاهر گرديد كه مراد از عدد پنج كه درين بيت واقع است چه چيزاند ،