كه در اوايل هر سوره جزء آن سوره است يا در فاتحه جزء است دون غيرها ، يا آنكه جزء هيچ سوره نيست و از جهت تبرك و فاصله ميان دو سوره است . ابن عباس و ابن مبارك و اهل مكه مثل ابن كثير و اهل كوفه مثل عاصم و كسائى و غيرهما سواى حمزه و غالب از اصحاب شافعى قايلند بر مذهب اول و اين بعينه مذهب اماميه رضوان اللّه عليهم اجمعين است ، و بعض شافعيّه و حمزه قايلند بر مذهب دوم ، و اهل مدينه و از جمله ايشان مالك و اهل شام و از جمله ايشان اوزاعى ، و اهل بصره قايلند بر سيّم . و اين مشهور ميان متأخران از حنفيّه است .
لطيفة قرآنية
بدان كه درين سوره مباركه چهار وقف تام ، و ده حسن است ، وقف تام بر كلامى است كه متعلق بكلام ما بعد نباشد ، نه از روى لفظ و نه از روى معنى ، مانند وقف بر بسمله ، و بر يوم الدين ، و وقف حسن وقف بر كلامى است كه آن را تعلق بكلام مابعد باشد از روى لفظ نه از روى معنى ، مانند
« الْحَمْدُ لِلَّهِ »
چه مابعد آن اگر چه نعت و صفت اللّه است ، ليكن كلام بىآن تمام است .
پس بنابراين وقف تام در اين سوره بر بسمله ، و بر يوم الدين ، و بر نستعين ، و بر ضالين است ، و وقف حسن در دو موضع بسمله كه وقف بر اللّه و وقف بر الرحمن است و در باقى اين سوره ، در للّه ، و العالمين و الرحمن ، و الرحيم ، و نعبد ، و المستقيم و عليهم ، اول و عليهم ثانى است .
[ لطيفة ارشادية [ في اجمال سورة الحمد ]
إذا قلت
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
أبصرت به الدنيا ، فباسمه قامت السماوات و الارض ، و اذا قلت
« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ »
أبصرت به الآخرة فبالحمد قامت الآخرة
« وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ »
و إذا قلت
« الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
أبصرت به