و مثل ؛ و قصص ، پس بحقيقت جميع اين اقسام راجع به قسم دوم و سيم ميشوند .
و حكما كه حكمت را منقسم بنظرى و عملى ساختهاند . راجع به آن سه قسم ميسازند ؛ چه ظاهر است كه عملى مشتمل بر امر معاش و معاد است ، و اين دو قسم از آن سه قسماند ، و نظرى مشتمل بر معرفت ذات و صفات و ساير آثار پروردگار است ، پس قسم اول از آن سه قسم است .
و اما وجه آنكه اين سوره عظيمه مشتمل بر اين اقسام ثلاثة است آنست كه از اول اين سوره تا آيه
« مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ »
احوال مبدء و معاد است ، و ازين آيه تا به آخر احوال اعمال است ، فلهذا حديث قدسى آمده است كه « قسمت الصلاة بينى و بين عبدى نصفين » و تفسيرش به اين سوره كريمه شده است ، چه حديث ديگر واقع است كه « ان اللّه قال فيما منّ به علىّ اعطيتك فاتحة الكتاب و هى كنز من كنوز عرشى قسمتها بينى و بينك نصفين » و ازينجاست كه آن را مثانى در سبع المثانى گفتهاند .
و ازين سخنان ظاهر گرديد وجه تسميه اين سوره به ام الكتاب ، چرا كه مشتمل است بر اصول مطالب قرآنى بلكه بر جميع مقاصد آن بر سبيل اجمال چنانچه پرده كه مشتمل اصل دماغ و پنج قوهء باطنه است ، امّ رأسش گويند و وجه تسميه بمثانى را وجوه ديگر است مثل آنكه مكرر در نماز خوانده مىشود . چنانچه بيضاوى گفته است « ثبّتنى فى الصلاة » و وجه اين كه از گفته كشاف عدول نموده و نگفته است كه « لانها تثنى فى كل ركعة » اشعار است باينكه مراد صاحب كشاف از ركعت نماز است از قبيل تسميه كل به اسم جزء و اما وجه آنكه سبع المثانىاش ميگويند آنست كه مشتمل بر هفت آيه است .
بدان كه خلاف نيست در اينكه بسمله جزء قرآنست ، بلكه خلاف در اين است