تخيّل اوفتد « 1 » . و قول مختصر اندر ردّ اين طريقت آن است كه گوييم : آن كس كه اين مذهب دارد ، از دو بيرون نيست : يا ديندار است يا بىدين است . اگر بىدين است ، مر او را بر درستى دعوى خويش برهانى عقلى بايد كه چنان است كه او همىگويد ، و نيست اندر كتب قدما برهان بر صحّت اين قول . و اگر ديندار است و به كتاب « 2 » خداى « 3 » مقرّ است ، اندر كتاب خداى نيست كه مر ثواب مطيعان و عقاب عاصيان را زمانى سپرى شونده است ، بلكه چو اهل ثواب را ياد كرده است ، گفته است : ايشان اندر نعمت ابدى باشند ، بدين آيت ، قوله :
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ * جَزاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً
« 4 » ، و چو مر اهل عقاب را ياد كرده است ، ايشان را نيز به خلد وعده كرده است اندر عذاب ، بدين آيت ، قوله :
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ وَ الْمُشْرِكِينَ فِي نارِ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أُولئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ
« 5 » . و خداى تعالى نكوهيده است مر گروهى را كه گفتند كه « 6 » ما را عذاب آتش جز روزگارى شمرده بنساود ، و انكار كرده است بدين سخن بر ايشان ، بدين آيت كه همىگويد ، قوله :
وَ قالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْداً فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ
« 7 » . و چو آنچه به ظاهر كتاب خداى همين ثابت كرده شود از محال ، به حجّت عقل بر آن همى ردّ لازم شود و مر آن را تأويل واجب آيد ، بر خردمند واجب است كه مر آن ظاهر را از خازن علم خداى تأويل طلب كند تا بدان تأويل شبهت از دل او برخيزد . و چه خرد باشد مر كسى را كه سخنى گويد و بر طريقى بايستد كه مر او را بر درستى آن نه ظاهر كتاب گواهى دهد و نه باطن آن و نه بر آن برهان عقلى ثابت شود ؟ و مر دعوى او را ردّى قوىتر از ثابت ناشدن برهان بر آن نيست و نايافتن حجّت از كتاب خداى تعالى . و اين خواستيم كه بگوييم . و للّه الحمد . ]
هامش
( 1 ) .C: افتد .
( 2 ) .B: كتب .
( 3 ) .CB: خدا . / تصحيح قياسى /
( 4 ) . البيّنة ( 98 ) : 7 ، 8 .
( 5 ) . البيّنة ( 98 ) : 6 .
( 6 ) .C: - كه .
( 7 ) . البقرة ( 2 ) : 80 .