حقايق و ( مر بينندگان را به چشم « 1 » ) بصائر و ( مر « 2 » ) جويندگان علم حق را و جدا كنندگان جوهر باقى ثابت را از جوهر فانى مستحيل ، ملحد و بد دين و قرمطى نام نهاده ، واجب ديديم مر اين كتاب را اندر اين معنى تأليف كردن و نام نهاديم مر اين كتاب را به زاد المسافر « 3 » و يارى بر تمام كردن اين كتاب از خداى خواهيم به ميانجى خداوند زمان خويش ، معدّ ابى تميم الامام المستنصر باللّه امير المؤمنين - صلوات اللّه عليه و على آبائه الطاهرين و أبنائه الأكرمين - و خردمندان را بنماييم به برهانهاى عقلى و به حجّتهاى خلقى « 4 » كه آمدن مردم از كجاست و بازگشتن به چيست و ظاهر كنيم به آيتها از كتاب خداى تعالى كه قرآن « 5 » است و رسول مصطفى صلّى اللّه عليه و آله بدان فرستاده شد سوى خلق تا مر ايشان را از اين خواب كه بيشتر مردمان اندر آن غرقهاند ، بيدار كند . و نادانان امّت كه بر هواى خويش متابع رأى و قياس شدند ، از رسيدن به علم الهى بدان بازماندند كه « 6 » مدّعيان را اندر امامت كه آن نتيجهء نبوّت بود متابعت كردند و بدان از معانى رمزهاى كتاب خداى [ دور ماندند ، چنان كه خداى تعالى حكايت كند ] از رسول خويش كه به دو - سبحانه - بناليد از قومى كه معانى قرآن را دست [ بازداشتند و بر امثال بيايستادند ، بدين ] آيت ، قوله :
وَ قالَ الرَّسُولُ يا رَبِّ إِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً
. « 7 » ( و )
هامش
( 1 ) .B: - مر . . . چشم .
( 2 ) .B: - مر .
( 3 ) .CB: زاد المسافرين .
( 4 ) .C: منطقى . / در صحّت و اصالت ضبط نسخههاىAوBترديدى نيست . « حجّت خلقى » برابر با همان « برهان آفرينشى » است كه در ص 199 بدان اشاره شده است . حجّت آوردن از جهان خلقت و دليل گرفتن از آن بر امور باطنى و دينى ، از اصول رايج در ميان متكلّمان اسماعيلى است و آثار ناصر خسرو نيز سرشار از اين استدلالها و حجّتجويىهاست . او هماره به اهميّت اين اصل اشاره مىكند و در وجه دين ( ص 82 ) به حديثى از رسول اكرم در اين باب استناد مىجويد . آفرينش در باور وى « كتابت » خداست ، در برابر قرآن كه « قول » اوست . نقطهء اوج اين نظرگاه آنجاست كه وى به تأويل آيات قرآنى بر اساس آفرينش عالمى مىپردازد ( ر ك : زاد المسافر ، ص 203 - 206 ) . /
( 5 ) .A: بر آن .
( 6 ) .CB: + مبتدعان و .
( 7 ) . الفرقان ( 25 ) : 30 .