قول بدين دو روى عامى است مردم را .
و امّا خاصى كتابت مر مردم را نيز به دو روى است : يكى بدان روى كه مر هيچ جانور ديگر اندر نبشتن - اعنى گفتار خويش را ( به ) فعل آوردن و نمودن - بهره نيست البتّه و اين صناعت خاص ( مر ) مردم راست ، و ديگر بدان روى كه كتابت مر همه را نيست - چنان كه قول مر همهء مردم راست - بل كتابت مر بعضى را از مردم هست و بعضى را نيست و نه همه مردمى نبشته را بتوانند خواندن و نه هر مردمى بتوانند نوشتن .
و از امّت مر گروهى را كه نبشتن دانند بر آن گروه كه نبشتن ندانند فضل است و ايشان كه نويسندگاناند خاصاند ، و امّا مر پيغامبران « 1 » را به كتابت [ كه آن بشرى است شرفى نيست ، ] از بهر آنكه كتابت دستافزار فرامشتكاران « 2 » است و پيغامبران « 3 » خداى فرامشتكار « 4 » نباشند ، بل ( كه پيغامبران « 5 » يادكننده بودند خلق را از خداى و ياد كنندهء خلق فرامشتكار « 6 » نباشد كه فراموشى ) با ياد داشتن « 7 » ضدّاند ، و خداى تعالى همىگويد ، قوله :
قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً * رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِ اللَّهِ مُبَيِّناتٍ
« 8 » ، و چو رسول خداى ذكر است و كتابت آلت اهل نسيان است ، مر اهل ذكر را به دو حاجتى نباشد و مر كسى را بدانچه مر او را به كار نيايد فخرى نباشد .
آنگاه گوييم : كتابت نوعى از قول است و سپس از قول است . نبينى كه نخست مردم را به قول بايد رسيدن تا از قول به كتابت راه يابد ؟ و نيز هر كتابتى قول است و هر قولى كتابت نيست ، چنان كه هر مردمى جانور است و هر جانورى مردم
هامش
( 1 ) .CBA: پيغمبران . / تصحيح قياسى /
( 2 ) .CB: فراموشكاران .
( 3 ) .CBA: پيغمبران . / تصحيح قياسى /
( 4 ) .CB: فراموش كار .
( 5 ) .CBA: پيغمبران . / تصحيح قياسى /
( 6 ) .CB: فراموش كار . / تصحيح قياسى به سياق متن نسخهءA. /
( 7 ) .CB: - داشتن .
( 8 ) . الطّلاق ( 65 ) : 10 ، 11 .