آقا بزرگ طهراني ( ره ) در « الثّقات العيون » بترجمهء حال او كه ياقوت از مشارب - التّجارب نقل كرده مطّلع شده و بمقام رفع اشتباهات مهمّهاى كه در ترجمهء او از اين جهت راه يافته بوده بر آمدهاند بهتر آنست كه خوض در ترجمهء حال او را بمواردى كه نام آنها را برديم محوّل كنيم ليكن بايد به چند امر در اينجا اشاره كنيم .
تنبيه بر سه امر : 1 - ابو الحسن بيهقي ( ره ) يكي از علماي بزرگ شيعه است و بزرگان شيعه به اين مطلب در كتب خود تصريح نمودهاند از آن جمله ابن شهر آشوب است كه كلمات وى در آغاز امر نقل شد سيد محسن عاملى ( ره ) در اعيان الشيعة در ترجمهء صاحب عنوان ( جزء 41 ص 258 ) گفته : « قال في الرّياض في باب الكنى الشيخ ابو - الحسن ابن الشّيخ أبي القاسم زيد بن الحسين البيهقيّ كان من أجلّة مشايخ ابن شهر - آشوب و من كبار أصحابنا كما يظهر من بعض المواضع » . و نظير اين است بيانات ساير علماى ما مانند منتجب الدّين ( ره ) و غيره .
شيخ آقا بزرگ طهرانى ( ره ) در « الثّقات العيون » در آخر ترجمهء صاحب عنوان گفته ( ص 190 ) : « و استظهر بهمنيار فى تعليقات « تاريخ بيهق - ص 294 » كون المؤلّف ( أى المترجم له ) من العامّة ، و ليس بصحيح » . اين كلام اشاره است به آنچه بهمنيار در ص 294 كتاب نامبرده از تعليقات تاريخ بيهق گفته : ( ص 25 سطر 9 : قنبر مولى و حاجب امير المؤمنين . . . ) قنبر مولاى على ( ع ) باتّفاق ائمّهء حديث و علماى رجال از تابعين بوده است نه از اصحاب ، و مؤلّف او را در رديف صحابهء مصطفى ( ص ) كه در بيهق بوده يا در آنجا وفات يافتهاند ياد كرده و اين ظاهرا نظر بشرف خدمت و ملازمت على ( ع ) بوده است كه بعقيدهء عموم شيعه و برخى از اهل سنّت ( كه مؤلّف بگواهى آثارش از آن جمله بوده است ) تالى خدمت و صحبت پيغمبر است ، و بدين نظر اقامت قنبر در بيهق مانند اقامت صحابهء مصطفى ( ص ) يكى از فضايل و محاسن بيهق محسوب مىشود » . و اين كلام از مثل بهمنيار ( ره ) كه عالمى دقيق النّظر بود بسيار عجيب بلكه حيرت انگيز بشمار مىرود و بدون ترديد از قبيل « انّ الجواد قد يكبو » است .
تعليقات نقض ( فارسى ) — صفحة 561
مساهمون: السيد جلال الدين الحسيني الأرموي المحدث
ص٥٦١