23 - كتاب السّبك در نقض كتاب التّاج ابن الرّاوندى « 1 » ( الفهرست - طوسى ) .
24 - نقض كتاب ابن الرّاوندى در باب اجتهاد الرّاى ( الفهرست - طوسى ) .
25 - نقض عبث الحكمة تأليف ابن الرّاوندى « 2 » ( الفهرست - طوسى ) .
26 - نقض رسالهاى تأليف شافعى « 3 » ( الفهرست - طوسى ) ؛
27 - رد بر ابو العتاهيه در باب توحيد در اشعار او ( طوسى - نجاشى ) .
ابو اسحاق اسماعيل بن القاسم ملقّب و مشهور بابو العتاهيه ( 130 - 211 يا 213 ) از شعراى غزلسراى معروف عهد هارون و پسرانش امين و مأمون است كه پس از مدّتى غزلسرائى و مدّاحى و هجّائى طريق زهد و وعظ را پيش گرفته و بتدريج بمشرب متصوّفه نزديك شده است و چون شاعرى قادر و صاحب كلامى سهل و دور از تكلّف بوده به زودى اشعار زهد و وعظ او در ميان مردم انتشار يافته و بوسيلهء آنها افكار صوفيانه و جبريّهء او در ذهن عامّه جاى ميگرفته است .
ابو العتاهيه در فروع مذهب اماميّه داشته ولى در اعتقاد جبرى و دشمن قدريه بوده است « 4 » و به همين علّت در باب اعتقاديّات و مسائل راجع بتوحيد در اشعار خود افكارى را بنظم آورده بوده كه با عقيدهء اماميّه نميساخته و كتاب ابو سهل نوبختى ردّ بر همين گونه عقايد اوست . صاحب تبصرة العوام ميگويد :
« جملهء اماميّه برآنند كه خدا را نتوان ديد نه در دنيا و نه در آخرت و ايشانرا بر اين دليلهاى قاطع است از عقل و قرآن و خبر رسول ، و خصم گويد كه : قومى از شيعه گفتند كه : خدا حكم بباطل كند و ظلم و كفر و فواحش و سفه آفريند چنان كه مجبّره و مشبّهه گويند . گوئيم : اين دروغ است اهل اماميّه اين سخن نگفتهاند و در كتب اماميان نيابى ، و هر كس را كه از اسلام بهرهاى باشد روا ندارد كه اين بر خدا
هامش
( 1 ) - رجوع كنيد بص 92 از همين كتاب ( يعنى خاندان نوبختى ) .
( 2 ) - أيضا ص 93 از همين كتاب
( 3 ) - مقصود از اين كتاب رسالهايست كه امام ابو عبد اللّه محمد بن ادريس الشافعى ( 150 - 204 ) در اصول فقه مطابق رأى خود تأليف كرده و اين كتاب كه به همان عنوان « رسالة الامام الشافعى » معروف است ، اولين كتابى است كه در باب اصول علم فقه تأليف شده و مكرر نيز بطبع رسيده است ( معجم المطبوعات العربية ستون 470 ) .
( 4 ) - تاريخ بغداد ج 7 ص 147 .