سال 279 فوت كرده است « 1 » .
ب - ردّ بر اهل سنّت و جبريّه و اصحاب صفات
9 - ردّ بر عيسى بن ابان در موضوع قياس « 2 » ( الفهرست ) .
10 - نقض مسئلهء عيسى بن ابان در باب اجتهاد « 3 » ( طوسى - نجاشى ) .
ابو موسى عيسى بن ابان بن صدقة بن عدىّ بن مردانشاه ( متوفّى محرّم سال 221 ) از اهل فساى فارس از قضاة و فقهاى اصحاب رأى و قياس و از پيروان امام اعظم ابو حنيفه است و او تأليفات چند داشته كه از آن جمله است دو كتاب اثبات - القياس و اجتهاد الرّأى ، و بر اين دو كتاب است كه ابو سهل ردّ نوشته بوده .
11 - كتابى در ابطال قياس ( الفهرست ) .
12 - كتابى در ردّ بر أصحاب الصّفات « 4 » ( الفهرست - طوسى ) .
13 - كتاب الصّفات ( الفهرست - طوسى ) .
14 - كتابى در ردّ بر جبريّه در باب مخلوق و استطاعت « 5 » ( طوسى ) در الفهرست الرّدّ على من قال بالمخلوق ، و در نجاشى : الرّدّ على المجبّرة في المخلوق .
15 - كتابى در صفات ( نجاشى ) يا در صدقات ( ؟ ) ( طوسى ) كه گويا همان كتاب مذكور در نمرهء 13 باشد ،
هامش
( 1 ) - تاريخ بغداد ج 2 ص 83 - 84 .
( 2 ) - رجوع كنيد بص 75 از همين كتاب ، ( خاندان نوبختى ) فرقهء اماميه و فقهاى اهل ظاهر از اصحاب حديث و سنت در فقه ابتدا قياس را بر خلاف اصحاب ابو حنيفه و زيديه نفى و ابطال ميكردند و اماميه احاديث بسيار از ائمهء هدى ( عليهم السلام ) در ابطال قياس نقل مينمودهاند از آن جمله از حضرت صادق ( ع ) مروى است كه : « قياس از دين من خارج است » ( رجال كشى ص 125 ) و « اصحاب قياس از راه سنجش طلب علم كرده و به همين جهت از حقيقت دور افتادهاند چه دين خداوند با قياس درست در نمىآيد » ( اصول كافى ص 21 ) . در ميان شيعه اولين كسانى كه بقياس و اجتهاد پرداختهاند ابو على محمد بن احمد بن جنيد اسكافى ( اواسط قرن چهارم ) و حسن بن أبى عقيل عمانى ( نيمهء اول قرن چهارم ) هستند كه در ميان فقهاى اماميه آن دو را قديمين مىخوانند » ( روضات الجنات ص 168 و 560 و 590 ) .
( 3 ) - رجوع كنيد بملل و نحل شهرستانى ص 153 و مقالات الاشعريين ص 479 - 485 .
( 4 ) - در اين مورد براى معرّفى أصحاب الصفات كلام بسيار مفصلى كه بالغ بيك صفحهء وزيرى مىشود از ترجمهء ملل و نحل شهرستانى نقل شده است و نظر بطولش در اينجا نقل نكرديم هر كه طالب باشد بخاندان نوبختى رجوع كند ( ص 118 - 119 ) .
( 5 ) - براى دانستن اختلاف بين مجبره و اماميه در باب مخلوق و استطاعت رجوع كنيد بكنز الفوائد كراجكى ص 40 - 41 .