ابو سهل نوبختى نيز در ميان ايشان بود دست خود را حركت داده از آن مقدارى در هم در جمع مردم پراكند . ابو سهل حلّاج را مخاطب ساخته گفت : از اين كار در گذر و به من درهمى بده كه بر آن نام تو و پدرت نقش باشد تا من و خلق كثيرى كه با منند به تو ايمان آوريم . حلّاج گفت من چگونه چيزى كه ساخته نشده به تو بنمايانم . ابو سهل گفت كسى كه چيز غير حاضر را حاضر ميسازد بايد بساختن چيز ساخته نشده نيز قادر باشد . « 1 » از قراين چنين معلوم مىشود كه اين مناظرهء اخير حلّاج و ابو سهل در حدود سنين بين 298 و 301 در اهواز و حوالى آن اتّفاق افتاده چه در همين ايّام بوده است كه حلّاج در اهواز و دهات اطراف آن جهت مردم طعام و شراب حاضر ميساخته و ميان ايشان دراهمى كه آنها را دراهم القدرة ناميده بوده مىپراكنده است و كسى كه در اين تاريخ غير از ابو سهل نوبختى در اهواز بكشف حيل او پرداخته و او را به ترك اهواز مجبور ساخته است متكلّم معتزلى معروف ابو على جبّائى است « 2 » كه گويا در همين ايّام هم با ابو سهل نوبختى ملاقات ميكرده و با او در اهواز مجالسى داشته است .
6 - تأليفات ابو سهل نوبختى
ابو سهل اسماعيل بن على نوبختى در تأييد مذهب فرقهء اماميّه و ردّ اعتراضات مخالفين و بيان مسائل كلامى كتب متعدّده داشته كه عدد آن بر چهل كتاب و رساله بالغ ميشده و از اين جمله بدبختانه جز يكى دو فقره نقلى كه از بعضى از مؤلّفات او در كتب مؤلفين بعد باقيست امروز اثر ديگرى ديده نميشود . كتب ابو سهل از مراجع عمدهء علماء و متكلّمين اماميّه ، و اقوال كلامى او شاهد و مؤيّد قول ايشان و شخص او در عداد رجال شيعه و مصنّفين معتبر اين فرقه معدود بوده است « 3 » .
اينك اسامى تأليفات او از روى الفهرست ، و فهرست طوسى ، و رجال نجاشى ، و بعضى كتب ديگر :
هامش
( 1 ) - صلة عريب ص 92 - 95 .
( 2 ) - تاريخ بغداد ج 8 ص 125 ، و نشوار المحاضرة ص 87 .
( 3 ) - شهرستانى ص 145 .