1 - زندگانى ادارى ابو سهل نوبختى
آنچه از زندگانى ادارى او اطّلاع داريم وقايعى است كه در شش ماه آخر از دورهء حيات هفتاد و چهار سالهء او اتّفاق افتاده ، و مسلّم است كه ابو سهل قبل از اين تاريخ نيز در دستگاه خلافت مصدر مشاغلى و يا در بعضى ولايات از طرف رؤساى دواوين مأمور و عامل بوده ، بخصوص در ايّام خلافت مقتدر ( 295 - 320 ) و انقلابات عهد او « 1 » ، چه از طرفى اين خليفه و آل فرات كه در دورهء او مدّتى وزارت و مهمّات ديگر ادارى را در دست داشتند حامى شيعيان و متمايل بايشان بودند و ابو سهل در آن اوان رياست فرقهء شيعه را در بغداد داشت ، و از طرفى ديگر بعضى از مؤلّفين مقام او را در امور دنيائى و در ميان كتّاب تالى تلو مقام وزراء نوشتهاند « 2 » و اين جمله ميفهماند كه ابو سهل لا اقلّ در قسمت اوّل از خلافت مقتدر خليفه و وزارتهاى ابن - الفرات در دربار نفوذى فوق العاده داشته ، و فرقهء اماميّه در آن دوره يعنى ايّام غيبت صغرى كه از آل نوبخت مردمانى ديگر مثل ابو الحسين علىّ بن عبّاس ( 244 - 324 ) و ابو القاسم حسين بن روح ( متوفّى سال 326 ) در بغداد صاحب رياست و قدرت بودهاند در تحت توجّه و هدايت ابو سهل اسماعيل بن على بعزّت و شوكت بسيار زيست ميكردهاند .
دورهء خلافت مقتدر يكى از ادوار نكبتآميز ايّام حكمدارى بنى عبّاس است ، چه در عهد اين خليفه كه مردى ضعيف النّفس و شهوتران و بىتصميم و متردّد بود ، اختيار عموم كارها در دست نسوان حرم سرا و عمّال ديوانى و منشيان و غلامان و رؤساى لشكرى قرار داشت ، و ايشان كه جماعتى مغرض و طمّاع و جاه طلب بودند پيوسته در شكست كار يكديگر ميكوشيدند و يكى از جملهء مسائلى كه رقابت بين آنان را شدّت ميداد موضوع اختلاف بين شيعه و سنّى بود
هامش
( 1 ) - بودن او در اهواز و مباحثات او در آن شهر با ابو على جبائى ( 235 - 303 ) قبل از 303 كه تاريخ فوت ابو على است ( فهرست طوسى ص 58 ، و رجال نجاشى ص 23 ) و مناظرهاى با حلاج در اهواز قبل از 301 ، و دورى از بغداد مؤيد همين حدس است .
( 2 ) - رجال نجاشى ص 23 .