تغافل را تشييد مىكرد و آن اينكه سلاطين و وزرا و امرا از اين دعوت او اگر چه مشمئزّ و ناراضى بودند ليكن ايشان استفادهء سياسى از اين امر مىكردند به اين معنى هر كدام از ايشان كه مىخواست رقيب خود را از ميان بردارد و حريف خود را نابود كند با اسماعيليان كه حسن صبّاح و پيروانش باشند مىساخت و بكمك ايشان او را از پا در مىآورد پس متصدّيان امور سلطنت و وزارت و امارت در آن زمان بدين جهت آتش اين فتنه را دامن مىزدند تا مشتعلتر گردد تا ايشان استفاده كنند و غالب قتلهاى واقع در آن زمان مبنى بر اين توطئه بوده است و اين معنى نزد ارباب فنّ و تاريخ - نويسان از امور مسلّم بشمار رفته است و ملاحظهء برخى از بيانات همين تعليقه و كلمات مصنّف ( ره ) در موارد مختلف نقض صدق اين مدّعا را تا حدّى براى خوانندگان واضح و روشن و ثابت و مبرهن خواهد كرد ان شاء اللّه تعالى .
3 - اينكه غالب مورّخان و ارباب تراجم تاج الملك مستوفى را محرّك بقتل نظام الملك معرّفى كرده و گفتهاند كه : بتحريك وى فدائيان اسماعيلى نظام الملك را كشتند همكار بودن وى را با حسن صبّاح چنان كه در النّقض نيز تصريح شده است روشن مىكند و اين همانا يكى از قضاياى كلّى است كه در ذيل امر اوّل از امور سه گانهء مذكوره تحت عنوان « تنبيه » به آن اشاره كرديم اينك بذكر شاهدى براى اين مطلب مىپردازيم .
استاد فقيد عباس اقبال آشتيانى در كتاب « وزارت در عهد سلاطين بزرگ سلجوقى » در اثناى ترجمهء مفصّل تاج الملك مرزبان مورد بحث تحت عنوان « أبو الغنائم جمال - الدّين تاج الملك مرزبان بن خسرو فيروز شيرازى » گفته ( ص 93 - 96 ) :
« تاج الملك در سال 438 در فارس تولّد يافته و پدر او در خدمت ملوك اين سرزمين سمت وزارت داشته و تاج الملك در زير دست او بآداب دبيرى آشنا شده بود .
در ايّام امارت سرهنگ قطب الدّين عماد الدّوله ساوتگين بر كرمان و فارس و عراق ( از سال اوّل سلطنت ملكشاه ) ابو الغنايم تاج الملك در خدمت او داخل شد و نظر توجّه و اقبال او را جلب نمود تا آنجا كه ساوتگين او را بسلطان معرّفى كرده
تعليقات نقض ( فارسى ) — صفحة 285
مساهمون: السيد جلال الدين الحسيني الأرموي المحدث
ص٢٨٥