ديصانيّه در چين و خراسان و اراضى قسمت سفلاى فرات يعنى ناحيهء بطايح متفرّق بوده ، و در قرن سوم هجرى هنوز جماعتى از ايشان در عراق عرب وجود داشتهاند ، و يكى از مشاهير ايشان ابو شاكر ديصانى است كه خود را بفرقهء اماميّه بسته بوده ، و با ابو محمّد هشام بن الحكم متوفّى در 199 از متكلّمين بزرگ شيعه در يك عصر مىزيسته .
مذهب مانى از عقايد مرقيون و ابن ديصان اقتباسات بسيار كرده و به همين جهت معمولا اين دو نفر را از پيشقدمان ماني مىدانند و ذكر هر سه نفر را غالبا در يك رديف مىآورند عبد اللّه بن المقفّع مترجم و كاتب مانوى معروف متّهم بوده است كه كتب اين سه نفر را اوّل بار به زبان عربى ترجمه و در ميان مسلمين منتشر كرده است ( مروج الذّهب ج 8 ؛ ص 923 ) .
براى عقايد و احوال ابن ديصان رجوع كنيد به الفهرست ص 338 - 339 ، و شهرستانى ص 194 - 195 ، و ابن حزم ج 1 ص 36 ، و تلبيس ابليس ابن جوزى ص 47 - 48 ، و كتاب التّنبيه و الإشراف ص 130 و 135 ، و الانتصار ص 39 - 43 ، و بحار - الانوار ج 2 ص 156 ، و مقالات اشعرى ص 308 و 332 و 337 - 338 - 339 - 350 و
03 - 82 erutaretiL cairyS , thgirW . W 97 - 67 tiC . po , ttikruB
بايد دانست كه ترجمهء ابو شاكر ديصانى كه مؤلّف فضايح الرّوافض نام او را « محمّد بن ديصان » ضبط كرده در كتب دسترس معمولى چنان كه شايد و بايد بدست نمىآيد ليكن از ملاحظهء روايتى كه صدوق ( ره ) در توحيد نقل كرده برمىآيد كه نام وى « عبد اللّه » بوده و بدست حضرت صادق عليه السّلام مسلمان شده است حديث مفصّل است ليكن بمورد حاجت اكتفا ميكنيم و تمام آن در مجلّد دوم بحار در ص 144 - 145 مذكور است و صدر روايت چنين است : « انّ عبد اللّه الدّيصانىّ أتى هشام بن الحكم فقال له : أ لك ربّ ؟ ( تا آنكه گفته ) فمضى عبد اللّه الدّيصانيّ حتّى أتى باب أبي عبد اللّه ( ع ) فاستأذن عليه فأذن له ، فلمّا قعد قال له : يا جعفر بن محمّد دلّني على معبودي ، فقال له أبو عبد اللّه : ما اسمك ؟ فخرج عنه و لم يخبره باسمه ، فقال له