ابو الحسين بصرى از شاگردان قاضى عبد الجبّار همدانى خلاف جملهء معتزله كند در چند مسئله ، گويد معدوم نه ذواتست ، و گويد كرامات حقّست چنان كه مجبّره گويند ، و در زمان ما معتزله بيش از دو فرقت نيابى يا بهشميّه يا ابو الحسينيّه و مقالات هر قومى اندك ياد ميكنيم تا ملالت حاصل نشود .
امّا مقالات نظّام ياد كرديم پيش ازين حكايات و چون بدين موضع رسيديم خاطر تقاضاى آن كرد كه كلمهء چند ديگر از مقالات وى درين موضع ياد كنيم .
بدان كه نظّام و اتباعش كويند قدرت و علم و حيوة و سمع و بصر و اردات خداى تعالى نشايد گفت كه اشيأاند و نه اجسام و نه اعراض و نه اواند و نه جز ازوند و نه بعضى ازو زيرا كه صفاتند و صفات را صفتى ديگر نشايد كردن ، و گويد افعال بندگان صفات ايشانست و صفت ايشان نه ايشانست و نه جز ازيشان و آن اعراضست و نه اجسام و نه اشياء و اين سخن متناقضست زيرا كه اگر جواهر اعراض باشد لازم باشد كه اشيا بود ، و گويد حركات و سكنات و اردات و كلام و طاعت و معصيت و كفر و ايمان و لونها و طعمها و بويها جمله اجسامند و لون جسم طعم و بوى ويست ، و زرقان از وى حكايت كند كه او گفت هر حركت فعلست و سكون نه فعلست .
تبصرة العوام في معرفة مقالات الأنام ( فارسى ) — صفحة 55
مساهمون: سيد مرتضى بن داعى حسنى رازى ( داعى الاسلام )
ص٥٥