كواكب كنيم و اين قوم سخن خود را نقض كردند و گفتند كواكب قديمند و گويند كواكب از بهر آن مستحقّ عبادتند كه مدبّر چيزهااند كه در عالم پديد مىآيد و قومى ازيشان گويند كه كواكب مستحقّ عبادت نيستند بلكه ما ايشان را قبلهء خود ساختهايم و عبادت خداى را ميكنيم چنان كه شما كعبه را قبلهء خود سازيد و قومى ازيشان گويند عالم قديمست چنان كه فلاسفه گويند و نزد ايشان احكام شرايع و نبوّت و كتب منزل و عبادات همه باطل بود چنان كه فلاسفه گويند ، و دهريان و صابيان فرق بسيارند و جمله گويند هود و صالح و شعيب و موسى و هرون و عيسى و محمّد صلواة اللّه عليهم نه پيغمبران بودند و هرمس و ذروثيوس و افلاطون و سقراط و بقراط و ارسطاطاليس جمله انبيا بودند و ايشان فرق بسيارند و هر قومى را مقالات و فضايح بود بر خلاف قوم ديگر و آن قوم كه عبادت كواكب كنند از بهر آنكه ايشان مدّبرانند اين قوم غسل جنابت و ديگر غسلها بكنند و از نجاست احتراز كنند الّا آنكه خمر نزد ايشان حلالست همچون نزد مجوس بخلاف يهود و نصارى كه ايشان عبادت كواكب نكنند و ديگر از هيچ احتراز نكنند و برهمن هندى و اتباع او گويند كه صانع عالم نوريست نه چون نورهاى ديگر كه به چشم توان ديد و عالم و قادر و سميع و بصيرست و صابيّهء واسط « 1 » گويند اوّل انبيا آدم بود و آخرشان شيث و با اين همه ايمان بعيسى دارند و براهمهء هند انكار بعثت انبيا كنند و گويند بعثت انبيا قبيحست از بهر آنكه انبيا چيزى ميفرمايند كه موافق عقل بود ، عقل خود كفايت بود و اگر خلاف عقل بود قبيح باشد و بعضى ازيشان گويند كه آدم و ابراهيم هر دو پيغمبر بودند و جز ايشان هيچ پيغمبر ديگر نبود .
بدان كه سخن اصحاب مقالات و ارباب ملل بسيارست و از ياد كردن آن ملالت خيزد و اينقدر اينجا كفايتست و غرض از ياد كردن اين معنى آن بود كه هر كه مطالعهء اين كند از مقالات هر قومى با خبر بود و اصول ايشان داند و المنّة للّه .
هامش
( 1 ) در نسخه ها : واسطه