شيعه و مصنّفات ايشان احوال او را بدست بياورم .
خلاصهء مطلب اينكه در باب مؤلّف تبصرة العوام نگارنده با وجود كمال كوششى كه مقدورم بود و جهدى كه مخصوصا در روشن ساختن اين مشكل به كار بردم نتوانستم بنتيجهاى كه منظور بود برسم و مسئله همچنان به حال ابهام باقى ماند . اميد است كه بعدها منابعى ديگر در اينخصوص بدست آيد و بفضل خداوند و همّت و توجه ارباب اطلاع مشكل مذكور حلّ شود و مؤلّف اين كتاب نفيس معلوم گردد .
* * * كتاب تبصرة العوام دو بار در طهران هر دو مرتبه بضميمهء كتاب قصص العلماء ميرزا محمّد تنكابنى طبع شده و هر دو طبع آن مغلوط و سقيم و در بسيارى از موارد محرّف و پارهاى قسمتهاى آن لا يقرء است يك دفعه بسال 1309 و دفعهء ديگر بسال 1313 هجرى قمرى ، ولى گويا اوّلين چاپى كه از اين كتاب شده است چاپى است كه در لاهور هند بسال 1296 به عمل آمده در حاشيهء كتاب معارف الفرقة النّاجية و النّارّية تأليف سيّد ابو القاسم لاهورى و اين هر سه چاپ يعنى دو چاپ طهران و چاپ لاهور سنگى است ، چاپ لاهور به خط نستعليق و دو چاپ طهران به خط نسخ . نگارندهء اين سطور در طبع كتاب تبصرة العوام چاپ سال 1309 طهرانرا با دو نسخهء خطّى از آن در دست داشته ، يكى نسخهاى بخطّ نسخ مورّخ بتاريخ 20 جمادى الاولى سال 1020 متعلّق بجناب آقاى عطاء الملك روحى نمايندهء محترم كرمان دام اجلاله ديگرى به خط نستعليق متعلّق بدوست فاضل عزيزم آقاى ميرزا سعيد خان نفيسى مد ظلّه كه از ابتدا و انتهاى آن اوراقى افتاده . اين دو نسخه هر دو بسيار مغلوط و محرّف است .
با اينكه نسخ خطى تبصرة العوام بالنّسبه فراوان است نگارندهء اين سطور براى عجلهاى كه بعللى در كار طبع اين كتاب ميشد از مراجعه بنسخ عديده و دادن اختلافات نسخ صرف نظر كرد و به همين علّت سرعتى كه در طبع ميشد متأسّفانه نسخهء حاضر چنان كه منظور بود خالى از اغلاط از چاپ خارج نشد و فرصت براى نوشتن حواشى و پارهء توضيحاتى كه لازم مينمود فراهم نگرديد مخصوصا در نظر بود كه در آخر مقدّمه در باب
تبصرة العوام في معرفة مقالات الأنام ( فارسى ) — صفحة مقدمهء ناشر 15
مساهمون: سيد مرتضى بن داعى حسنى رازى ( داعى الاسلام )
صمقدمهء ناشر ١٥