قرن پنجم هجرى ميزيسته و باقرب احتمالات در نيمهء دوّم آن و بحدّ اكثر در اواخر اين قرن وفات يافته است . بنابراين سيّد ابو تراب مرتضى و برادرش سيّد ابو حرث مجتبى در نيمهء دوّم قرن پنجم هجرى خدمت شيخ مفيد خزاعى نيشابورى شاگردى و اخذ روايت و حديث ميكردهاند و اين دو برادر هر دو شيخ روايت شيخ منتجب الدّين قمى صاحب كتاب فهرست معروفند و جميع مروّيات شيخ مفيد نيشابورى را مستقيما و بعضى از روايات سيّد رضى و علم الهدى سيّد مرتضى و شيخ الطّايفه ابو جعفر طوسى را از طريق استاد خود شيخ مفيد مذكور جهت منتجب الدّين صاحب فهرست نقل كردهاند . بنابراين مقدّمات زمان اهميّت و اعتبار و دورهء تعلّم و تعليم سيّد مرتضى و سيّد مجتبى پسران قاسم داعى حسنى مقصور مىشود بين زمان شيخ مفيد نيشابورى ( نيمهء دوّم يا باكثر تخمين اواخر قرن پنجم هجرى ) و زمان شيخ منتجب الدّين كه بنابر اشارهء شاگرد او امام رافعى قزوينى صاحب كتاب تدوين اندكى بعد از سال 585 وفات يافته است .
از شرحى كه سابقا در باب زمان تأليف كتاب تبصرة العوام گذشت فى الجمله معلوم شد كه مؤّلف اين كتاب در اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم هجرى ميزيسته و اين كتاب را او قبل از سال 653 و باحتمال قوى بعد از تاريخ 600 هجرى تأليف نموده است ، بنابراين تأليف كتاب تبصرة العوام را نميتوان بسيّد مرتضى ابن داعى كه مطابق شرح مذكور در فوق پيش از سال 585 كه از سنين متقارب بسال فوت شاگرد او شيخ منتجب الدّين قمى است منتسب داشت بخصوص كه شيخ منتجب الدّين مذكور با وجود كمال آشنائى به حال استاد خود در مختصر شرح حالى كه از او بدست داده بهيچوجه اشاره بچنين تأليفى منسوب بسيّد مرتضى بن داعى نمى نمايد و حال آنكه فهرست شيخ منتجب الدّين مثل معالم العلماء ابن شهر آشوب كه هر دو ذيل فهرست شيخ طوسى محسوب ميشوند در ذكر اسامى مشايخ شيعه و مصنّفات ايشان است و تا آنجا كه نگارندهء اين سطور تفحّص كردهام نام تبصرة العوام در هيچيك از دو كتاب فهرست شيخ منتجب الدّين و معالم العلماء كه هر دو قبل از تاريخ 590
تبصرة العوام في معرفة مقالات الأنام ( فارسى ) — صفحة مقدمهء ناشر 13
مساهمون: سيد مرتضى بن داعى حسنى رازى ( داعى الاسلام )
صمقدمهء ناشر ١٣