را كه مسلمانان دالّ بر اعجاز آن مىدانستهاند ، مورد ترديد قرار مىدهد .
اين كتاب را ابو على جبّائى و ابو الحسين خيّاط هر دو ردّ كردهاند ، و به قول ابن نديم ( الفهرست ، 216 ، چاپ تجدّد ) گويا ابن راوندى اين كتاب را براى يهود نوشته بوده ، و خود نيز بعدها آن را نقض كرده است .
3 ) الزّمرّد
در ابطال موضوع رسالت همهء انبياء ، و ردّ معجزات منسوب به ابراهيم و موسى و عيسى و حضرت رسول ( ص ) . ابو الحسين خيّاط مىنويسد ( الانتصار ، 5 - 3 ، چاپ نيبرگ ) : ابن راوندى در اين كتاب باب جداگانهيى به عنوان ردّ بر محمّديه يعنى مسلمانان مخصوص كرده ، و باز در همين كتاب شديدا بر قرآن مجيد تاخته است . و گويا ظهور همين كتاب باعث طرد او از ميان معتزله شده است ( الانتصار ، 173 ) . در علّت تسميهء اين كتاب به زمرّد نيز قول عجيبى نقل كردهاند و آن اينست كه در ميان قدما ، شهرتى داشته است كه زمرّد اين خاصّيّت را دارد كه هرگاه چشم مار بر آن افتد ، در حال از حدقه بيرون جهد و ذوب شود ؛ ولى بيرونى در الجماهر فى معرقة الجواهر ، 9 - 168 ، حيدرآباد ، 1935 با آزمايشهاى مكرّرى كه كرده بوده ، صحّت اين ادّعا را انكار كرده است . شعراى قديم از جمله منجيك ترمذى و انورى ابيوردى اين مطلب را در اشعار خويش آوردهاند . مثلا منجيك گويد :
شنيدهام به حكايت كه ديدهء افعى * برون جَهَد چو زُمُرُّد بر او بَرَند فراز
و مولوى گويد ( ديوان كبير ، 4 / 251 ، فروزانفر ) :
گر اژدهاست بر ره ، عشق است چون زُمرُّد * از برقِ اين زمرّد ، هين دفعِ اژدها كُن
ابو القاسم كعبى نقل كرده است كه ابن راوندى نيز مىگفته است كه چون خاصّيّت زمرّد چنين است كه ياد شد ، من نيز كتاب خود را به اين اسم ناميدم تا چون خصم در آن بنگرد مانند افعى هلاك شود . برخى از قطعات اين كتاب در مجالس المؤيّد فى الدّين اسماعيلى باقى مانده و پاول كراوس آن را اصلاح و چاپ كرده است .
در كتاب التوحيد ما تريدى ( فت 333 / 944 ) نيز ، در ردّ ابو عيسى ورّاق مطالبى از اين كتاب آمده و نيز در جامع الحكمتين ناصر خسرو ( چاپ كربن - معين ، تهران ، 1322 ه . ش .
/ 1953 ، 221 و ما بعد ) در زمان بحث از حشويّه به مطالبى از اين كتاب استناد يا اشاره شده است . امّا اين منقولات كه دقّت لفظى آنها مورد اطمينان نيست ، هنوز بايد بيشتر از اين مورد بررسى قرار گيرند .
4 ) التاج
نيز از مشهورترين كتب ابن راوندى است ، و موضوع آن اثبات قدمت عالم و