پس از آن جبرئيل ، و بعد از آن ميكائيل ، و بعد از آن ملك الموت كه عزرائيل است .
تمام شد معناى حديث .
بدان كه مراد از پردههاى نور و ظلمت ، وجودات امكانيه و ماهيات آنها است . و مقصود از لفظ « هفتاد » ، محض كثرت است . و مقصود از پردههاى سندس و استبرق نيز ، استعداد مختلفه و تطورات متكثره است . و مقصود از در سفيد ، مرتبهء وجود عقول است كه نزديكتراند به مبدأ نور حقيقى . و منظور از در سبز ، مقام نفوس است كه نزديكترند به ظلمت عالم اجسام ، و مركبند از نور مجردات و تاريكى جسمانيات . و از در زرد ، مراد عالم ارواح است كه برزخ است بين عالم عقول و نفوس ، نه به صرافت سفيدى عقل باشند و نه به تيرگى نفوس . و مقصود از حجاب ضيا ، مشاهدهء انوار وجودات امكانيه است منسلخة عن الماهيات . و مراد از حجب برف و تگرگ ، ملاحظهء ماء مطلق و درياى رحمت واسعه است در صور خاص و گرفتارى طيور سماوى نفوس ملكوتيه در دام مواد عالم ملك . و حجب نور عظمت ، اشاره است به صفات قهريه جلّت عظمته .
و عن سهل بن سعد و عبد اللّه بن عمر ، قالا : قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله :
« دون اللّه سبعون ألف حجاب من نور و ظلمة ، ما يسمع من نفس [ من حسن ] « 1 » تلك الحجب إلّا زهقت نفسه » ؛ « 2 »
يعنى فرمود رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله كه فروتر از خداى تعالى هفتاد هزار حجب است از نور و ظلمت ، نمىشنود هيچ كس از نيكويى آن حجابها مگر آنكه مىميرد . مراد صفات « 3 » قهر و لطف است ، يا آنكه مقصود ، انوار وجوديه و ظلمات ماهيات است .
و عن النبي صلّى اللّه عليه و آله في حديث المعراج ، قال صلّى اللّه عليه و آله :
« فخرجت من سدرة المنتهى حتّى وصلت إلى حجاب من حجب العزّة ، ثمّ إلى
هامش
( 1 ) . در مصدر ندارد .
( 2 ) . بحار الأنوار ، ج 58 ، ص 44 ، ش 103 .
( 3 ) . ب : صفت .