اهل بهشت باشد ، پس از بهشت ، و هرگاه از اهل دوزخ باشد ، پس از دوزخ . پس « 1 » مىگويند : اين جايگاه تو است تا مبعوث كند تو را خداى تعالى در روز قيامت » . « 2 »
و در تفسير آيهء :
فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ وَ شَهِيقٌ خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ وَ أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ
« 3 »
على بن بابويه قمى گفته است كه « اين آتش و نعيم ، در برزخاند پيش از قيامت » . « 4 » و مىتوان گفت كه تقييد عذاب و ثواب به قول خداى تعالى :
ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ
« 5 » مؤيد است تفسير قمى را ؛ زيرا كه در جنان و نار خلد ، آسمان و زمين نيستند .
و از حضرت صادق عليه السّلام روايت است كه :
« كسى كه جاهل است به تفسير قرآن ، توهم مىكند كه اين استثنا كه از خداى تعالى واقع است در اين آيه ، از براى كسانى است كه داخل بهشت و نار شده باشند و تمام آنها بيرون خواهند شد از آن هر دو موضع و آن هر دو خالى مىمانند و كسى باقى نمىماند در آنها . و دروغ گفتند » . پس فرمودند كه « و اللّه كه خداى تعالى بيرون نكند اهل بهشت را و نه كل اهل نار را . و هرگز چگونه چنين مىشود ؟ و حال آنكه گفته است خداى تعالى در كتاب خود :
ماكِثِينَ فِيهِ أَبَداً
. و نيست در اين آيه استثنايى » . « 6 »
هامش
( 1 ) . ب : و .
( 2 ) . بحار الأنوار ، ج 6 ، ص 284 ، ش 670 .
( 3 ) . هود ( 11 ) آيهء 107 و 108 .
( 4 ) . تفسير قمى ، ج 1 ، ص 338 : و هو ردّ على من ينكر عذاب القبر و الثواب و العقاب في الدنيا في البرزخ قبل يوم القيامة .
( 5 ) . هود ( 11 ) آيهء 107 و 108 .
( 6 ) . تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 159 ، ش 66 : عن مسعدة بن صدقة قال : قصّ أبو عبد اللّه عليه السّلام قصص أهل الميثاق من أهل