عقول ، لذت تام ، كه ما فوق آن متصور نشود ، از براى او حاصل شود ؛ زيرا كه لذت ادراك ملائم است من حيث انه ملائم . « 1 » و شك نيست كه ماديات ، منافى و منافر جوهر نفساند . و پس از رفع علاقه از عالم ماديات و اتصال به عالم قدس و مجردات ، آنچه بيند ، ملايم طبع او است . و ادراك تام از براى نفس ، بعد از خرابى بدن حاصل شود به ذات و صفات مبدأ تعالى و ساير مراتب موجودات ؛ زيرا كه مانع از ادراك ، ماديت است ، چه در طرف مدرك و چه در طرف مدرك ، و در آن وقت منتفى است .
و لذات عقليه اتم است از لذات حسيه ، به واسطهء دوام و ثبات آن و زوال اين . پس بعد از اتصال نفس به عالم قدس ، لذت تمام حاصل شود او را از معارف حقه . و سير كند به قدر مقام و استعداد خود در عالم صفات و افعال و ذات مبدأ تعالى .
و مشاهده نمايد در مرآت وجود خود ، كمالات حقه و جمال او را الى غير النهايه .
و نهايت سرور و ابتهاج و نشاط و انبساط و نورانيت در او حاصل شده ، كه فوق آن ادراك نشود . و اين است بهشت روحانى و نعيم ابدى و
رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ
« 2 » « 3 » و
مَقْعَدِ صِدْقٍ
. « 4 »
و در اين مقام ، سه بهشت است : اوّل ، جنة الأفعال ؛ دويم ، جنة الصّفات ؛ سيم جنة الذات . و بدايت و نهايت از براى اين سه بهشت نيست و هرچه سير كند ، به انتها نرسد .
و لكن « 5 » اهل شريعت گويند كه آنچه در ظواهر اخبار و آثار و آيات وارد شده است ، بايد اعتقاد نمود و آنها نيست مگر لذات جسمانيهء حسيه ، از مأكولات و مشروبات و منكوحات ، از حور و قصور و فواكه و اعناب و لحم طير و انواع اشربه و اطعمه و غيرها .
هامش
( 1 ) . الف : ملام .
( 2 ) . الف و ب : الاكبر .
( 3 ) . توبه ( 9 ) آيهء 72 .
( 4 ) . قمر ( 54 ) آيهء 55 .
( 5 ) . ب : ليكن .