ترك سجود ابليس ناشى از غيرت در محبت بوده است .
در رسالهء دوم ، تنها به طور اجمال به پرسشهاى عارف اشاره شده است ، و مرحوم حاجى از بيان تفصيلى آنها خوددارى كرده است . پرسشها در اين مكاتبه ، دربارهء ده مطلب است :
1 . كيفيت انشقاق قمر ، 2 . كيفيت رجعت ، 3 . بيان خصوصيت وجود صاحب العصر عليه السّلام و كيفيت ظهور حضرتش ، 4 . تحقيق در حقيقت معاد جسمانى ، 5 . در بيان اين كه عالم مثال واقعا در يكى از جهات اين عالم قرار ندارد ، 6 . در بيان اين كه ظرف وجودى بهشت و جهنم كجا است ، 7 . تحقيق دربارهء عدم انقطاع حركت متحركات ، 8 . در بيان عدم تناهى حركات علويات و عدم منافات آن با معلوليت آنها ، 9 . عدم تناهى ادوار منافاتى با اعتقاد به حشر و نشر ندارد ، 10 . اعتقاد به قديم بودن انواع ، منافاتى با اخبار وارده در تقدم خلقت اجنه بر انسانها ندارد .
مكاتبهء سوم ميان مرحوم سبزوارى و عارف بجنوردى ، مشتمل بر هشت سؤال و جواب به شرح زير است :
1 . معناى حديث : « اذا قام القائم سار إلى الكوفة ، فهدم فيه أربعة مساجد . . . » ، 2 . بيان اينكه انكدار جرم ماه از ارادهء فاعل مختار ناشى مىشود يا به واسطهء قابل است ، 3 . نحوهء انشقاق قمر و تفاوت ميان سحر و معجزه ، 4 . حل اشكال بر غير متناهى بودن گردش افلاك ، 5 . توضيح اين كه چگونه انواع افراد ، قديم هستند ، ولى نوع محقق مىشود ، 6 . دليل بر وجود عالم مثال خارج ، 7 . توضيح حديث « خلق العالم بطالع سرطان . . . » ، 8 . تفاوت ميان نفوس انسانى و نفوس فلكى .
در پاسخ پرسشهاى ملّا اسماعيل ميانآبادى ، حكيم سبزوارى بدون ذكر سؤالهاى وى به بيان جواب پرداخته است . بر اساس گزارش استاد آشتيانى ، اين رساله مشتمل بر مطالب زير است :
1 . بيان برخى مقدمات ، چون اصالت وجود ، وحدت وجود ، حركت جوهرى و تشخّص نفس به بدن ، 2 . بيان عروج مسيح عليه السّلام به آسمان و ظهور دربارهء او در آخر الزمان ، 3 . بيان تعيّن ارواح انبياء ، 3 . بيان اقسام علم به حسب اقسام وجود و اين كه علم حصولى به نفس
أنوار العرفان — صفحة 30
مساهمون: ملا اسماعيل اسفراينى
ص٣٠