و ديدن على را در طرف چپ خود ، كنايه از جهت انيت و ماهيت او است ؛ چرا كه نفس نبى ، على است ، كه
وَ أَنْفُسَنا
. « 1 »
و از اخبار مرويه در اين مقام [ آن ] « 2 » است كه خطاب شد كه « اى محمد ! منم و تويى ، و همه را خلق كردم از براى تو . پس جواب داد كه الهى تويى و من ، و همه را ترك كردم از براى تو » . « 3 » و از اخبار مرويه است كه « حجابى در بين بود « 4 » سبز » . « 5 » مقصود تجلى نور وحدت است در انيت بشريت . و از اختلاط بياض و ظلمت ، توليد سبزى شود .
و واماندن براق و رفرف جبرئيل ، اشاره به واماندن عقل است در مقام معرفت . و پس از واماندن عقل بايد به بال و پر شهباز محبت ، به سوى اوج وحدت پرواز كرد .
پس جبرئيل گفت كه « لو دنوت لاحترقت » ؛ « 6 » هرگاه گامى بيشتر بر دارم ، برق قهاريت پروبالم را بسوزد ؛ زيرا كه هر وجودى از حد خود نتواند بگذرد و در مقام علت خود فانى شود .
و مسجد اقصى ، كه در كتاب الهى بيان شده است ، چنانچه از بيان ائمهء معصومين عليهم السّلام « 7 » مبين گرديده ، بيت المعمور است كه در آسمان هفتم است ، كه مطاف و مسجود ملائكه است « 8 » و اشاره به مقامات عقول است .
و در اين سير ، تمام موجودات عرضيه ، كه در ظرف زمان و مكان موجود شده و مىشوند و همچنين موجودات سلسلهء طوليه و عرضيهء ساير مراتب وجود ، از بهشت و جهنم و حور و قصور ، و اصناف موجودات عالم ملكوت و جبروت ، منظور و مشهود نظر شهود آن بزرگوار گرديد . و وجود خود را فوق همه و محيط بر كل
هامش
( 1 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 61 .
( 2 ) . الف : ندارد .
( 3 ) . چنين حديثى را نيافتم .
( 4 ) . ب : بود در بين .
( 5 ) . چنين حديثى را نيافتم .
( 6 ) . مناقب ، ج 1 ، ص 179 : « . . . فلمّا بلغ إلى سدرة المنتهى ، فانتهى إلى الحجب ، فقال جبرئيل : تقدّم يا رسول اللّه ، ليس لي أجوز هذا المكان ، و لو دنوت أنملة لاحترقت » .
( 7 ) . الف : ندارد .
( 8 ) . اليقين ، ص 294 .