مقدمه و سه مقصد است ؛ ولى متأسفانه آنچه اكنون در دسترس ما قرار دارد ، تنها مقدمه و بخشى از مقصد اوّل آن است و ادامهء مطالب كتاب موجود نيست . و معلوم هم نيست كه مؤلف اثر خود را ناتمام گذاشته يا نسخهء موجود ، فاقد آن است .
از اسرار العرفان ، تنها يك نسخه سراغ داريم كه تصوير آن در كتابخانهء اين جانب موجود است . اين اثر به دو خط نگارش شده كه احتمال دارد نيمهء نخست آن به خط برخى از شاگردان مؤلف و نيمهء انتهايى آن به خط خود عارف باشد « 1 » .
كتاب حاضر به همت استاد ، احمد شاهد و توسط مرحوم حسين شكرانى ، از اهالى بخش زرقآباد اسفراين ، در اوّل ارديبهشت ماه سال 1356 شمسى برابر با سوم جمادى الآخر 1397 قمرى به فارسى برگردان شده است كه تصويرى از ترجمه فوق نيز در اختيار اين جانب هست .
تاريخ تحرير متن اصل كتاب معلوم نيست ؛ ولى در حاشيهء يكى از صفحات آن ، به خط مرحوم ملّا شريف ، فرزند مرحوم ملّا حاجى محمد پريمانى اسفراينى ، متولى امامزاده پريمان ، تاريخ 1269 ثبت شده كه اين سال تقريبا مصادف است با پنجمين سال سلطنت ناصر الدين شاه قاجار .
به هر حال ، براى اطلاع بيشتر خوانندگان محترم ، گزارش مبسوطى از محتواى كتاب را تقديم مىدارم .
مرحوم عارف كتاب خود را پس از حمد و ثناى الهى چنين آغاز مىكند :
أما بعد : فيقول العبد الذليل العليل إسماعيل الأسفرايني ، هذا ممّا يجب علمه من أصول قواعد الإيمان هدى للناس و بينات من الهدى و الفرقان ، مقتبسا من مشكاة محكمات القرآن ، مبيّنا لما جاء به سيّد الإنس و الجانّ ، حاويا لأسرار أخبار أئمّة المعصومين الذين هم معادن الحكمة و التبيان و أبواب العلم و العرفان ، معتضدا بشهادة أصحاب الكشف و الشهود و الإيقان ، مؤيّدا بقواعد أرباب العقول من الدليل و البرهان ، معرضا عن القيل و
هامش
( 1 ) . مجلهء گوهر ، سال پنجم ، شمارهء 10 و 11 ، ص 930 .