ليس من اللّه بمستنكر * أن يجمع العالم في واحد
« 1 » و از اينجا است كه « من عرف نفسه فقد عرف ربّه » ، « 2 »
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي
. « 3 »
نور بيستم در آثار و خواص نفس نباتى و نفس حيوانى بر سبيل اجمال
بدان كه قواى نفس نباتى سه است : غاذيه و ناميه و مولده . چون نبات را حاجت تغذيه هست ، كه از خارج غذا را جذب نموده ، بدل ما يتحلل نمايد ، « 4 » ناچار قوهء غاذيه بايد در او باشد . و او را چهار خادم است : اوّل جاذبه كه غذا را جذب كند . دوم « 5 » ماسكه كه غذا را نگه دارد مدّتى كه طبيعت در آن تصرف « 6 » نمايد . سيم هاضمه كه غذا را پخته نموده ، لطيف را از كثيف جدا نمايد . چهارم دافعه كه كثيف را دفع نمايد به سوى خارج .
و قوهء هاضمه در حيوان بر چهار قسم است : اوّل هضم معدى كه غذا در معده پخته شده ، كثيف آن دفع شود . و لطيف آن را « كيلوس » گويند ؛ شبيه به « آب كشك » . و از آنجا جذب شود به كبد و هضم شود دوباره و متكون شود كيموسات اربعه ، از صفرا و سودا و بلغم و دم . و آنجا جذب شود به عروق . و سه باره هضم محقق شود و لطيف از كثيف جدا شود و جذب شود به اعضا . و در آنجا مرتبهء چهارم هضم شود .
پس آنچه از معده دفع شود ، فضلهء هضم اوّل است . و مانند مو و چرك ، فضله هضم رابع است . و عرق فضلهء هضم ثالث . و فضلهء هضم كبدى ، كه هضم دوم « 7 » است ، صفرا
هامش
( 1 ) . منسوب به حسن بن هانى اهوازى ( ابو نواس ) ر . ك : حكيم سبزوارى ، زندگى - آثار - فلسفه ، ص 652 .
( 2 ) . الصراط المستقيم ، ج 1 ، ص 156 .
( 3 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 85 .
( 4 ) . الف : ننمايد .
( 5 ) . ب : دويم .
( 6 ) . ب : متصرف .
( 7 ) . ب : دويم .