صحابه در يك شب افطار نمودند و جناب ختمى مآب صلّى اللّه عليه و آله فرمودند كه « در نزد من بود » ، « 1 » از بابت بروز در بدن مثالى خواهد بود . و چنانچه از يكى [ از ] « 2 » اصحاب روايت شده است كه در يكى از غزوات ، در حال جنگ به هر طرفى كه نگاه كردم ، على بن ابى طالب عليه السّلام را ديدم كه جمعى را در پيش كرده ، مىراند . و از اين مقوله است گنجيدن اشخاص عديده در مكان تنگ . و از اين مقوله است مجسم شدن ملائكه به صور مختلفه ، و همچنين تشكل جن و غيره .
شيخ محمد نوربخشى در شرح گلشن [ راز ] « 3 » مىگويد كه :
« آنچه خاطر اين فقير بر آن قرار گرفته است بىتقليد غير ، آن است كه جابلقا عالم مثالى « 4 » است كه در جانب مشرق ارواح واقع است ، كه برزخ است ميان غيب و شهادت ، و مشتمل است بر صور عالم . پس هرآينه شهرى باشد در غايت بزرگى . و جابلسا عالم مثال و برزخى « 5 » است كه ارواح ، بعد از مفارقت نشأ دنيويه آنجا « 6 » باشند .
و صور جميع اعمال و اخلاق و افعال حسنه و سيئه ، كه در نشأ دنيا كسب كردهاند ، - چنانچه در احاديث و آيات وارد است - در آنجا باشند . و اين برزخ در جانب مغرب اجسام واقع است در مقابل جابلقا . « 7 » و خلق شهر جابلقا الطف و اصفىاند ؛ زيرا كه خلق جابلسا به حسب اعمال و اخلاق رديه كه در نشأ دنيويه كسب كردهاند ، بيشتر آن است كه [ مصور به صور مظلمه باشند .
و مراد از مشرق و مغرب كه فرمود - چنانچه از كلام او در شرح مذكور معلوم مىشود - آن است كه ] « 8 » عالم الوهيت نسبت با ربوبيت مشرقى است كه فيض از او به
هامش
( 1 ) . ب : فرمود .
( 2 ) . ب : ندارد .
( 3 ) . ب : ندارد .
( 4 ) . مصدر : آنچه بر خاطر اين فقير قرار گرفته بىتقليد غيرى به طريق اشارت دو چيز است : يكى آنكه جابلقا عالم مثال .
( 5 ) . مصدر : عالم برزخى .
( 6 ) . مصدر : در آنجا .
( 7 ) . مصدر : واقع است و هرآينه شهرى است در غايت بزرگى و در مقابل جابلقاست .
( 8 ) . الف : ندارد .