گل و لاله و رياحين را از چاك پيراهن مريم بساتين برآورد :
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
. « 1 » اين است خلاصهء صدور كثرت از ذات واحد من جميع الجهات ، به طريقهء حكماى مشاء .
نور شانزدهم در بيان صدور كثرت از مبدأ واحد ، به طريقهء حكماى اشراق
شيخ شهاب الدين سهروردى رحمه اللّه كه رئيس حكماى متأخرين از اهل اشراق است و محيى طريقهء افلاطون الهى است ، صدور كثرت را از مبدأ فياض به اين نهج تقرير نموده است كه صادر شد اولا از مبدأ واحد تعالى نور اوّل و از آن نور ، نور ثانى و از آن نور ثالث و از ثالث رابع ، تا آنكه رسيد به عدد محصور ، به واسطهء حصول ضعف در نور اسفل به سبب بعد از مبدأ ؛ چنانچه در نور محسوس مشاهد است ؛ لكن « 2 » دليل بر آنكه بايد عدد انوار ده باشد يا بيشتر يا كمتر ، نيست .
و اين انوار را انوار قاهرهء طوليه و انوار اعلين گويند . و بعد از آن ، هر يك مشاهده نمودند مبدأ اوّل تعالى را . و از مشاهدهء هر يك حق را ، پيدا شد نورى . و بعد از آن مبدأ فياض اشراق . و تجلى كرد بر هر يك از آن انوار بلا واسطه . و پديد آمد از تجلى و اشراق نور الأنوار بر ايشان انوار ديگر . و باز اشراق نمود نور الأنوار بر ماسواى نور اوّل به واسطه . و اشراقات بر انوار سافله متكثر شود ؛ چرا كه بر نور دوم « 3 » يك اشراق شود به واسطه [ و ] « 4 » ديگرى بىواسطه . و بر نور سيم چهار اشراق شود ، از نور الأنوار يك اشراق بلا واسطه . و از نور ثانى دو اشراق و از نور اوّل يك اشراق . و بر نور چهارم
هامش
( 1 ) . رعد ( 13 ) آيهء 3 .
( 2 ) . ب : ليكن .
( 3 ) . ب : ليكن .
( 4 ) . الف : ندارد .