ناگزيرم ؛ گويم : « 1 » حركات [ تو ] « 2 » و افعال تو همه از اجزاى تقدير است . اگر بذرى كاشتى و آبيارى كردى ، مقدر شده است كه حاصل بردارى ، و الا فلا . چنان نيست كه با قضا و قدر الهى تو دخيل نباشى ، بلكه قضا و قدر بر دست تو جارى مىشود و تو فاعل مختارى . و سعادت ، تحصيل ملكات حميده است ، و شقاوت ، تحصيل اخلاق رذيله . و شك نيست كه انسان به كوشش و رياضت و اعمال شرعيه ، صاحب ملكات محموده مىشود . و به ترك آنها رسوخ مىكند در جوهر ذات او صفات مذمومه حيوانيه :
لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى
. « 3 » [ فرد ] « 4 » :
گرچه وصالش نه به كوشش دهند * اين قدر « 5 » اى دل كه توانى بكوش « 6 »
و
ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ
. « 7 »
و بعد از رسيدن به غور مسأله ، حاجت ذكر نزاع اشعرى و معتزلى و غيرهما نيست . آنها را نشنوى و ندانى بهتر خواهد بود ، كه جز تيرگى « 8 » دل چيزى ثمرى ندارد . اللّهم نوّر قلوبنا بنور العرفان ، و وفّقنا لتحصيل مقاصد الايمان .
نور يازدهم در [ بيان ] « 9 » معناى حيات و اراده و مشيت الهى
حكما گفتهاند : « الحيّ هو الدّراك الفعّال » . « 10 » پس علم و قدرت لازم دارند حيات را .
هامش
( 1 ) . الف : بگويم .
( 2 ) . ب : ندارد .
( 3 ) . نجم ( 53 ) آيهء 39 .
( 4 ) . ب : ندارد .
( 5 ) . مصدر : آن قدر .
( 6 ) . حافظ ، ديوان اشعار ، ص 154 ، غزل 284 .
( 7 ) . انعام ( 6 ) آيهء 96 ؛ يس ( 36 ) آيهء 38 و فصلت ( 41 ) آيهء 12 .
( 8 ) . الف و ب : تيرگى .
( 9 ) . الف : ندارد .
( 10 ) . اسفار ، ج 6 ، ص 416 .