كوئيم كه نه خذا در عالم بوذه و نه عالم در خذا ، بلك عالم از خذا بوذه . و در علم او تعالى و تقدّس معلوم و مقدّر و لفظ خلق دلالت ميكنذ برين تقرير و معنى ، جه خلق موجود نبوذه باشذ تا خذا در آن بوذه باشذ و خلق را صانعى بايذ ، بس ازو صادر شده باشذ . و در آن شك نيست كه هر جه از جيزى صادر شوذ از آن جيز بوذه باشذ مانند آنجه زركرى كه در علم شخصى موجود بوذ . اكر زركرى بكند جيزى از آلات و اوانى كه در آن علم حاصل شوذ در خارج وجود نداشته باشذ تا وقتى كه بسازد موجود كردذ از علم آن زركر هيج كم نشوذ و اكر نسازذ در خارج موجود نكردذ ، لكن در علم او معلوم باشذ ، لكن بسبب ناساختن آن ازو و از علم او هيج نقصانى نبوذ و جون بسازذ از علم او صادر شذه باشذ . بس آنجه سؤال كرده كه بجه طريق متصوّر بوذ ، بذين وجه كه ياد كرده شذ .
و اللّه اعلم و احكم .
جواب سؤال سوم : مرتضى معظم سيّد مجد الدين عاليشاه ابرقوهى دامت سيادته كه كرده و كفته : از اهل سلوك منقولست كه سير در راه خذاى تعالى بسه طريق توانذ بود ، السّير الى اللّه ، و فى اللّه ، و باللّه ، بيان فرمايذ كه مراد از سير چيست ؟ و هر يكى ازين سه طريق جكونه توانذ بوذ ؟ تا مزيد جاه و حشمت ابدى كردذ .
ان شاء اللّه العزيز .
[ 27 ] كوئيم و باللّه التّوفيق . آنجه فرموذه : السّير الى اللّه ، جون خلاصهء انسان نفس ناطقهء اوست . و آن شبه صفات بارى عزّ اسمه و ازو صادر و فايض كشته به حكم : « كلّ شىء يرجع الى اصله » فرموذه :
« يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً فَادْخُلِي فِي عِبادِي وَ ادْخُلِي جَنَّتِي »
« 1 » و همجنين فرموذه :
« إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً »
« 2 » . و نيز فرموذه كه :
« كُلٌّ إِلَيْنا راجِعُونَ »
« 3 » . و نيز فرموذه :
« أَلا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ »
« 4 » . و حديث نبوى كه « كلّ شىء يرجع الى اصله » و ميل طبيعت عناصر هر يك بمركز خوذ شبهى است از آنج تقرير مىروذ و ازينجا كفتهاند :
هامش
( 1 ) - الفجر ( 89 ) : 27 - 30
( 2 ) - يونس ( 10 ) : 4
( 3 ) - الانبياء ( 21 ) : 93
( 4 ) - الشورى ( 42 ) : 53