خلاف حق كرده باشند و سزا و جزا دهنده او تعالى و تقدّس ، نه غير . و مصدّق اين تقرير و بيانست ما بعد آن كه فرموذه :
« إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ
ط
فَما يُكَذِّبُكَ بَعْدُ بِالدِّينِ أَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحاكِمِينَ »
« 1 » .
و ديكر آنجه كفته كه از اوحد الزّمان أبو البركات نقل مىكنند ، آن رموز و اشارات باشذ و جون ما قبل و ما بعد آن حكايت معلوم نيست آن را بيان نتوان كردن . امّا آنجه سبب آلام كه بكوذكان و بهائم مىرسذ ، نسبت ميكنند بذانجه سبب آن كيفيّت حيات و قوالب باشذ . و كفتهاند و مثلى مشهورست كه : « ثبّت العرش ثمّ انقش عليه » آن كسان كه اين معنى كويند ، بايذ كه بيشتر ببراهين عقلى و نقلى مذهب تناسخ ثابت كنند ، بعد از ان اين تقرير كنند . جون ما مطلقا در ابطال آن مذهب و مذهب فلاسفه ببراهين قاطعه كفته و هم بقواعد ايشان ، ايشان را ملزم كردانيذه و اين آيات نيز كه بعضى فروتران آن طائفه خواسته كه بحيلت مردم مسلمان را نيز بذان از راه ببرند و جهت دستآويز دليل اباطيل خوذ ساخته و ما درين موضع آن ادلّه واهى ايشان را باطل كردانيذيم و بكلّى مندفع و مرتفع كشت ، اين اشكال مذكوره در آن باب اعتبارى ندارذ .
اينست آنج در جواب سؤال مذكور بر فور در خاطر آمذ ، ان شاء اللّه بسنديذهء علماء و حكماء اولو الالباب [ 21 ] باشذ و برضاء حق مقرون :
« إِنَّهُ هُوَ الْعَزِيزُ »
« 2 » .
و اتّفاق جنان افتاد كه درين حالت كه مولانا معظم اين سؤال كرده و اين ضعيف بجواب آن مشغول شذه در قلم مىآورد . مولانا معظم علّامة العالم مقتدا و يگانهء ايران فخر الدين تفتازانى مدرّس شافعى مدرسه مستنصريهء بعد از آن سؤالى جند كرده بوذ و از آن جمله يكى به اين بحث تعلّق داشت . و جون ما ازين جواب و سؤال كه به نوشتن آن مشغوليم فارغ شويم بتوفيق ايزذى در جواب آن نيز كلمهء جند خواهيم نوشتن ، بر وجهى كه آن نيز مقوّى اين باشذ و هم درين مجموعه على الولا در جلد خواهذ بوذن ، تا هر دو به همديكر متّصل باشذ . و جون مطالعه كنند فوايدى كه در آن باشذ كه درين نباشذ و فوايدى كه درين باشذ كه در آن نباشذ ، هر دو در مطالعه آرند و از فحواى هر دو غرض و مطلوب حاصل كردذ ، ان شاء اللّه العزيز و الحمد للّه على كلّ حال و الصّلاة و السّلم على محمّد و آله خير آل و صحبه المنتجبين الاخيار ، و سلّم تسليما كثيرا .
هامش
( 1 ) - التين ( 95 ) 6 . 7 . 8
( 2 ) - العنكبوت ( 29 ) : 26